Taşınabilir teknolojinin ve yeşil enerjinin seyrini değiştiren lityum iyon pillerin mimarı olan İngiliz kimyager M. Stanley Whittingham, 1941 yılında Nottingham'da dünyaya gözlerini açtı. 2019 yılında kazandığı Nobel Kimya Ödülü ile dünya çapında hak ettiği büyük takdiri alan başarılı araştırmacı, taşınabilir enerjinin depolanması alanında gerçekleştirdiği devrimsel buluşlarla modern dünyanın dijital dönüşümüne doğrudan öncülük etti. Günümüzde cep telefonlarından elektrikli araçlara kadar hayatımızın her alanında kullandığımız şarj edilebilir batarya teknolojisi, onun laboratuvar çalışmaları sayesinde hayat buldu.
Eğitim Hayatı ve Akademik Temelleri
Gençlik yıllarında İngiltere'de Stamford School bünyesinde eğitim gören Whittingham, fen bilimlerine olan yatkınlığını bu dönemde sergilemeye başladı. Stamford'daki on yıllık sürecin ardından, 1960 senesinde prestijli Oxford Üniversitesi'nin kimya bölümüne kabul edildi. Oxford'daki başarılı lisans eğitimi 1964 yılında tamamlandıktan sonra, akademik yolculuğunu aynı çatı altında sürdürmeye karar verdi. Başarılı bilim insanı, 1967 yılında yüksek lisans derecesini elde etti ve hemen ertesi yıl doktora unvanını kazandı. Oxford'daki bu üstün eğitim süreci, Whittingham'ın geleceğine ışık tuttu.
Lityum Pillerin Keşfi ve Exxon Yılları
Doktora derecesini almasının ardından rotasını Amerika Birleşik Devletleri'ne çeviren Whittingham, Stanford Üniversitesi'nde doktora sonrası araştırmacı olarak çalıştı. Kaliforniya'daki bu önemli üniversitede 1972 yılına kadar görev alarak deneyimini artırdı. Ardından özel sektörde faaliyet gösteren Exxon Research & Engineering Company bünyesine katılarak endüstriyel araştırmalara yöneldi. 1984 yılına kadar devam eden Exxon döneminde, enerji depolamada devrim yaratacak interkalasyon elektrotları kavramını keşsetti. Bu yenilikçi yaklaşım, lityum pillerin gelişim serüveninde en kritik dönüm noktası olarak kabul edilmektedir.
Whittingham tarafından geliştirilen bu öncü teknolojinin kapasitesi, sonraki yıllarda Amerikalı kimyager John B. Goodenough tarafından yapılan çalışmalarla iki katına çıkarıldı. Daha sonra Japonya'da araştırmalarını yürüten Akira Yoshino, bataryalardaki saf lityum metalini tamamen devreden çıkararak sistemi sadece lityum iyonlarıyla çalışır bir forma kavuşturdu. Bu üç dâhinin ortak çabaları, bataryaları günlük hayata taşıdı. Buluşları, modern teknolojinin güç kaynağı oldu.
Binghamton Üniversitesi ve Akademik Liderlik
Exxon firmasındaki başarılı kariyerinin ardından Whittingham, akademik dünyaya geri dönerek Binghamton Üniversitesi kadrosuna dahil oldu. Bu eğitim kurumunda dört yıl boyunca profesör unvanıyla dersler veren deneyimli akademisyen, idari süreçlerde de aktif görevler üstlendi. Üniversite bünyesinde beş yıl boyunca dekan yardımcılığı pozisyonunu yürüten araştırmacı, aynı zamanda New York Eyalet Üniversitesi Araştırma Vakfı bünyesinde altı yıl başkan yardımcılığı yaptı. Binghamton Üniversitesi'nde Seçkin Kimya ve Malzeme Bilimi ve Mühendisliği Profesörü unvanına layık görülen Whittingham, bilime sunduğu büyük katkıların yanı sıra 16 farklı patentli buluşa imza atarak pratik sanayi üretimine de önemli yönler verdi. Başarılı kimyager, hayatını New York Eyalet Üniversitesi'nde İspanyolca Profesörü olarak görev yapan Dr. Georgina Whittingham ile birleştirdi.
Nobel Kimya Ödülü ve Büyük Miras
M. Stanley Whittingham, lityum iyon bataryaların gelişimindeki öncü çalışmaları nedeniyle 2019 yılında en büyük bilimsel takdiri gördü. Bilim insanı, bu prestijli ödülü lityum teknolojisini ileri taşıyan diğer iki önemli isim olan Akira Yoshino ve John B. Goodenough ile paylaştı. Üç araştırmacı, Nobel madalyasının yanı sıra o dönem yaklaşık 1 milyon dolara tekabül eden 9 milyon İsveç Kronu tutarındaki para ödülünün de sahibi oldu. Whittingham'ın geliştirdiği temel enerji depolama teorileri, bugün akıllı telefonlardan yenilenebilir enerji santrallerine kadar sayısız alanda yaşamı kolaylaştırmaya devam ediyor.
Kazandığı Seçkin Ödüller
Uzun yıllara yayılan bilimsel kariyeri boyunca M. Stanley Whittingham, uluslararası kurumlar ve bilim dernekleri tarafından çok sayıda prestijli ödülle onurlandırılmıştır:
- 2019 — Nobel Kimya Ödülü
- 2018 — Turnbull Ödülü (Malzeme Araştırmaları Derneği)
- 2018 — Ulusal Mühendislik Akademisi Üyeliği
- 2017 — Uluslararası Katı Hal İyonları Derneği'nden Kıdemli Bilim Adamı Ödülü
- 2015 — Thomson Reuters Ödülü
- 2013 — Malzeme Araştırmaları Derneği Üyeliği
- 2012 — IBA Yeager Ödülü (Lityum Pil Malzemesi Araştırmalarına Ömür Boyu Katkı)
- 2010 — Amerikan Kimya Derneği'nden Ömür Boyu Katkılar Ödülü
- 2007 — New York Eyalet Üniversitesi, Burs ve Yaratıcı Etkinliklerde Mükemmellik Ödülü ve Üstün Araştırma Ödülü
- 2006 — Elektrokimyasal Derneği Üyeliği (2004 yılındaki katkıları sebebiyle)
- 1971 — Elektrokimyasal Derneği Genç Yazar Ödülü ve Pil Araştırma Ödülü