Ailesi ve yetişmesi
Koca Mustafa Reşid Paşa, 13 Mart 1800'de İstanbul'da doğdu. Babası II. Bayezid Külliyesi vakıfları ruznamecisi Mustafa Efendi'dir. Okuma yazmayı babasından öğrendi, medresede kısa süre okudu ama icazet alamadı. Babasının ölümünden sonra dayısı Ispartalı Seyyid Ali Paşa'nın yanında özel eğitimle yetişti ve onun mühürdarlığını yaptı. Mora'da Osmanlı ordusunun perişan durumunu yakından gördü.
Kariyerinin ilk yılları
1824'te Sadaret Mektubi Kalemi'ne girdi. 1828 Osmanlı-Rus Savaşı'nda ordu katibi olarak sefere katıldı ve yazdığı telhisler Sultan II. Mahmud'un dikkatini çekti. 1829'da Edirne Antlaşması müzakerelerine katip olarak katıldı. Pertev Efendi'nin ikinci katibi olarak Mısır'a gitti; Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın ilgisini çekse de teklifini kabul etmedi ve 1831'de İstanbul'a döndü. Konya Muharebesi'nin ardından padişah fermanını Mısır'a götürdü. 29 Mart 1833'te Osmanlı müzakere heyetinin katibi olarak İbrahim Paşa ile yapılan görüşmelere katıldı; bu görüşmeler Kütahya Antlaşması ile sonuçlandı.
Diplomatlık ve Tanzimat
1835'te büyükelçi unvanıyla Paris'e, 1836'da Londra büyükelçiliğine gönderildi; Londra'dayken Hariciye Müsteşarı oldu. Haziran 1837'de Hariciye Nazırı Ahmed Hulusi Paşa'nın ölümü üzerine müşir rütbesiyle bu göreve atandı ve 25 Ocak 1838'de paşa unvanını aldı. Limanlarda sağlık denetimi için karantina merkezleri kuruldu ve Meclis-i Umur-ı Sıhhiye oluşturuldu.
Paris ve Londra elçiliği yaptı, dört kez Hariciye Nazırı oldu. Hariciye Nazırlığı döneminde 1838'de Baltalimanı Antlaşması'yla İngilizlere ticari imtiyazlar tanıdı; İngiltere'nin Mısır meselesindeki desteğini sağlamayı amaçlıyordu ama anlaşma Osmanlı ekonomisine zarar verdiği düşünülerek eleştirildi. 3 Kasım 1839'da Gülhane Parkı'nda Tanzimat Fermanı'nı okuyarak ilan etti. Ferman, özgürlükler, insan hakları, modern eğitim ve teknolojik yenilikleri ülkeye taşımayı ve Avrupa devletleri nezdinde saygınlık kazandırmayı amaçlıyordu; 19. yüzyıl boyunca hukuk, eğitim, askerlik ve toplum alanlarında reform dönemini başlattı. 1840'taki Londra Antlaşması'yla Mısır sorununun çözümünde önemli rol oynadı.
Sadrazamlığı
Abdülmecid onu ancak 1846'da sadarete getirebildi. Altı kez sadrazam oldu, toplam yedi yıl bir ay bu görevde kaldı. Reformların güvencesini eğitimde gördü; 1846'da Meclis-i Maarif-i Umumiye'yi, 1851'de Avrupa akademilerini örnek alan Encümen-i Daniş'i kurdu. 1853'te Kırım Savaşı başlarken Hariciye Nazırı idi ve İngiltere ile Fransa'yı Rusya'ya karşı Osmanlı'nın yanına çekmeyi başardı. 1856'da yetiştirdiği Âli Paşa'nın hazırladığı Islahat Fermanı'nı devletin çıkarlarına aykırı bularak eleştirdi. Edirne valiliği de yaptı. 7 Ocak 1858'de 57 yaşında İstanbul'da öldü.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Koca Mustafa Reşid Paşa maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.