İsmail Haniye Kimdir?

Filistin siyasetinin en önemli figürlerinden biri olan İsmail Haniye, 29 Ocak 1962 tarihinde Gazze Şeridi'nde yer alan Elşati mülteci kampında hayata gözlerini açtı. 1948 yılındaki savaşta yurtlarından ayrılmak zorunda kalan bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Haniye, zorlu mültecelik şartları altında büyüdü. Gençlik yıllarından itibaren Filistin davasının aktif savunucuları arasında yer alarak adından söz ettirmeye başladı. Siyasi kariyerini Hamas çatısı altında şekillendiren Haniye, 2024 yılında Tahran'da uğradığı suikast sonucu 62 yaşında hayatını kaybedene dek Filistin'in kaderini etkileyen en önemli aktörlerden biri olmayı sürdürdü.

Mülteci Kampından Başbakanlığa Uzanan Yol

Haniye'nin eğitim hayatı, Birleşmiş Milletler'in yardım kuruluşu olan UNRWA'ya bağlı okullarda başladı. İlköğrenimini bu kurumlarda tamamladıktan sonra, yükseköğrenim için Gazze İslam Üniversitesi Arap Edebiyatı Bölümü'ne girdi. 1987 yılında buradan mezun olan genç Haniye, üniversite yıllarında Hamas hareketiyle tanışarak aktif bir mücadele sürecine adım attı. Bu dönemde sergilediği kararlılık, onun kısa sürede örgütün önde gelen simalarından biri olmasını sağladı. 1989 yılında I. İntifada'ya katılması ve Hamas üyeliği gerekçe gösterilerek İsrail makamları tarafından tutuklandı.

Cezaevinde geçen yılların ardından 1992'de tahliye edilen Haniye, İsrail tarafından Güney Lübnan'a sürgün edilen 415 kişilik İslami Cihad ve Hamas grubunun içinde yer aldı. Sürgünde geçen zorlu bir yılın ardından yeniden Gazze'ye dönmeyi başardı. 1999 ile 2004 yılları arasında Hamas'ın kurucu lideri Şeyh Ahmet Yasin'in özel kalem müdürlüğünü üstlendi. Bu görev, onun liderlik kadrolarında daha da pekişmesine vesile oldu.

Hamas'ın lider kadrosundan Halid Meşal'in Şam'da sürgünde bulunması sebebiyle, Haniye 2006 yılındaki seçimlerde listenin ilk sırasında yer aldı. Hamas bu genel seçimlerde meclisteki büyük çoğunluğu kazandı. Filistin Devlet Başkanı Mahmut Abbas tarafından 19 Şubat 2006 tarihinde başbakan olarak atanan Haniye, ABD ve İsrail'in sert muhalefetine rağmen göreve başladı. Ancak bu süreç sakin geçmeyecekti.

İsmail Haniye'nin Hayatındaki Kritik Dönüm Noktaları

Filistin davasının sembol isimlerinden biri haline gelen İsmail Haniye'nin siyasi ve askeri mücadeleyle geçen ömründe öne çıkan bazı tarihi anlar şunlardır:

• 1989 Yılı Tutukluluğu: Birinci İntifada eylemlerinde aktif rol oynaması ve Hamas üyeliği nedeniyle İsrail tarafından hapse atıldı.
• 1992 Güney Lübnan Sürgünü: Tahliye edilmesinin ardından 415 kişilik Hamas ve İslami Cihad mensubuyla beraber Güney Lübnan'a deport edildi.
• 2006 Başbakanlık Görevi: Seçimleri kazanan Hamas'ın adayı olarak Filistin Ulusal Yönetimi Başbakanı olarak atandı ve bu görevi 2014'e kadar yürüttü.
• 2017 Siyasi Büro Liderliği: Örgütün en kritik karar alma mekanizması olan Hamas Siyasi Büro Başkanlığı görevine seçildi.

Siyasi Krizler ve Sürgün Dönemi

Filistin Başbakanlığı döneminde Haniye, pek çok suikast girişiminden sağ kurtulmayı başardı. 2006 yılının ekim ayında El Fetih ile yaşanan çatışmalar sırasında konvoyuna düzenlenen saldırıyı atlattı. Bundan kısa süre sonra, 2007'nin mayıs ayında ise İsrail ordusunun evine yönelik gerçekleştirdiği füze saldırısından zarar görmeden kurtulmayı başardı. Gazze'deki iç gerilimin tırmanması üzerine Haziran 2007'de Cumhurbaşkanı Abbas tarafından görevinden alındı. Haniye, bu kararı anayasaya aykırı bulduğunu ilan ederek Gazze Şeridi üzerindeki fiili yönetimini kararlılıkla sürdürdü. Başbakanlık unvanını resmen 2014 yılına kadar korudu.

Özel yaşamında 13 çocuk babası olan Haniye, uzun yıllar mülteci kampında yaşadıktan sonra 2010 yılında Gazze'nin Rimal mahallesinde damadı üzerine kaydettirdiği geniş bir arazi satın aldı. Siyasi mücadelesi uluslararası alanda farklı şekillerde yankı buldu. ABD yönetimi, 2018 yılında kendisini terörist ilan etti. Bu kararın ardından Haniye, Hamas'ın dış ilişkilerini yürütmek ve diplomatik temaslarda bulunmak üzerine Katar'a yerleşerek siyasi faaliyetlerine sürgünde devam etti. Türkiye ile de yakın ilişkiler geliştiren Haniye, dönemin başbakanı Recep Tayyip Erdoğan ile TBMM çatısı altında bir araya geldiği gibi sonraki yıllarda da Ankara ve İstanbul'da üst düzey görüşmeler gerçekleştirdi. 6 Mayıs 2017'de üstlendiği Hamas Siyasi Büro Başkanlığı görevini ölene kadar devam ettirdi.

Tahran'da Son Yolculuk

İsmail Haniye'nin yaşamı, 2024 yılının temmuz ayında İran'ın başkenti Tahran'da düzenlenen suikastla trajik bir şekilde son buldu. Helikopter kazasında vefat eden Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi'nin yerine seçilen Mesut Pezeşkiyan'ın yemin törenine katılmak üzere İran'a giden lider, burada Devrim Muhafızları ordusuna ait askeri misafirhanede kalmaktaydı. 31 Temmuz 2024 gecesi düzenlenen hassas güdümlü füze saldırısı neticesinde 62 yaşında hayata veda etti. Cenazesi Tahran'da düzenlenen büyük bir devlet töreninin ardından Katar'ın başkenti Doha'ya nakledilerek defnedildi. Haniye'nin geride bıraktığı siyasi miras ve ailesinin farklı coğrafyalara yayılan yaşamı Filistin davasının önemli bir kesitini temsil etmektedir.