Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde, 1881 yılında Şumnu kentinde dünyaya gözlerini açan İsmail Hakkı Uzmay, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş sürecine ve erken cumhuriyet yıllarına tanıklık eden önemli bir bürokrat ve siyasetçidir.
Şumnu'dan Başlayan Hayat ve Ziraat Eğitimi
İlk ve orta öğreniminin ardından tarım ve ormancılık alanında uzmanlaşmayı seçen Uzmay, dönemin en saygın eğitim kurumlarından biri olan İstanbul Halkalı Yüksek Ziraat Okulu bünyesinde yükseköğrenimini başarıyla tamamlamıştır. Eğitim hayatı oldukça parlak geçti. Buradan elde ettiği mesleki birikim, onun gelecekteki uzun ve başarılı ormancılık kariyerinin en sağlam temelini oluşturmuştur.
Anadolu Ormanlarında Geçen Hizmet Yılları
Mezuniyetinin ardından vatan hizmetine atılan genç bürokrat, mesleki yaşamına ilk olarak Kesendire Orman Süvari Memurluğu görevini üstlenerek adım atmıştır. Çalışkanlığı ve disipliniyle kısa sürede dikkat çeken Uzmay, ormancılık teşkilatında basamakları hızla tırmanarak Orman Müfettiş Yardımcılığu makamına getirilmiştir. Kendisi ayrıca Adapazarı, Ankara ve Mihalıççık bölgelerinde Fen Memurluğu görevlerini de başarıyla icra etmiştir. Bu görevler onun tecrübesini artırdı.
Uzmay'ın mesleki yetkinliği, onu zamanla çok daha geniş yetkilere sahip bir denetim uzmanı haline getirmiştir. Ankara Orman Müfettişliği ile başlayan bu yeni dönemde, Anadolu'nun dört bir yanındaki yeşil örtüyü korumak ve geliştirmek için yoğun bir mesai harcamıştır. Müfettişlik görevini yürüttüğü başlıca yerler şunlardır:
- Çanakkale, Aydın ve Sinop
- Alaiye ve Elmalı
- Bursa, Bilecik ve İnegöl
Meslek hayatının olgunluk döneminde ise Ege'nin incisi İzmir'e atanarak burada önce İzmir Orman Kontrol Memurluğu, ardından da İzmir Orman Müdürlüğu unvanlarıyla kritik sorumluluklar üstlenmiştir.
Bürokrasiden Kürsüsüne ve Mirası
Ormancılık alanındaki derin tecrübesi ve başarılı yönetim anlayışı, İsmail Hakkı Bey'i siyaset sahnesine taşımıştır. Bürokrasideki hizmetlerinin ardından rotasını milli iradenin tecelli ettiği parlamentoya çeviren Uzmay, Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde yasama faaliyetlerine katılmıştır. TBMM IV. Dönem ara seçimlerinde halkın teveccühüyle Bolu Milletvekili seçilerek meclise girmiştir. Siyasi başarılarını sürdüren deneyimli devlet adamı, bir sonraki yasama yılı olan TBMM V. Dönem'de de yine Bolu halkını temsil etme onuruna erişmiştir. Meclisteki çalışmalarıyla adından söz ettirdi.
Uzmay, devlet hizmetindeki başarılarının yanı sıra Türk bilim ve kültür hayatına çok kıymetli bir şahsiyet kazandırmıştır. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün manevi kızı olan; tarihçiliği, sosyoloji profesörlüğü ve öğretmenliği ile tanınan Prof. Dr. Afet İnan'ın öz babasıdır. Yaşamı boyunca memleketine dürüstlükle hizmet eden değerli siyasetçi, 11 Temmuz 1950 tarihinde vefat ederek aramızdan ayrılmıştır. Geride saygın bir miras bıraktı.