Mehmet Ragıp Gümüşpala, 1897 yılında Edirne'de dünyaya gelmiş, hem cephelerde geçen askerlik yılları hem de ülkenin kaderini değiştiren siyasi üst düzey görevleriyle Cumhuriyet tarihinin en önemli isimlerinden biri olmuştur. Türk Silahlı Kuvvetlerinin 11. Genelkurmay Başkanı olarak orduya liderlik eden Gümüşpala, 27 Mayıs Darbesi'nin ardından zorunlu emekli edilmiş ve sonrasında Adalet Partisi'ni kurarak ülke siyasetine yeni bir yön vermiştir. Siyasi arenasında Demokrat Parti'nin seçmen kitlesini bir araya getiren lider, 6 Haziran 1964'te İstanbul'da hayatını kaybetmiştir.
Gençlik yıllarında Edirne Lisesinden mezuniyetini alan Mehmet Ragıp, vatan vazifesi için Mekteb-i Harbiyeye adım atmıştır. Bu eğitim sürecinde henüz öğrenciyken talimgaha gitmiş ve takvimler 1917 yılını gösterdiğinde asteğmen rütbesiyle ilk profesyonel askerlik görevine çıkmıştır. Birinci Dünya Savaşı'nın getirdiği çetin koşullarda, 63. Alay 12. Bölük Komutan Vekili olarak görev yaparken Sina ve Filistin Cephesi'ne gönderilmiştir. Nablus Muharebesi esnasında, 2 Ekim 1918'de İngiliz kuvvetlerine esir düşerek askeri yaşamının en zorlu dönemlerinden birine başlamıştır. İki yıla yakın bir süre esarette kalan subay, 6 Ekim 1920 tarihinde özgürlüğüne kavuşabilmiştir.
Esaretten döndükten hemen sonra hiç vakit kaybetmeden İstanbul üzerinden Ankara'ya geçmiştir. Takvimler 13 Aralık 1920'yi gösterdiğinde İstiklal Savaşı saflarına katılan vatansever subay, Millî Mücadele'ye yaptığı üstün katkılar vesilesiyle Kırmızı şeritli İstiklâl Madalyası almaya hak kazanmıştır. Bu süreçte ordu içerisinde Takım ve Bölük Komutanlığı görevlerini üstlenmiştir. Savaşın ardından askeri ihtisasını derinleştirmek amacıyla 1931 yılında Harp Akademisi'ne kaydolmuş ve aynı sene içerisinde burayı başarıyla tamamlayarak kurmay subay unvanını elde etmiştir.
Cephelerden Karargahlara Yükselen Askeri Başarılar
Kurmay subay olmasının ardından ordu bünyesinde farklı karargah ve birliklerde önemli vazifeler yürütmüştür. Türk Silahlı Kuvvetleri içerisinde istikrarlı bir şekilde yükselerek 1948 yılında tuğgeneral rütbesine ulaşmıştır. Askeri kariyerindeki başarıları ona 1951'de tümgeneral rütbesini getirmiş, bu rütbeyle de 65. Tümen Komutanlığı ve 11. Kolordu Komutan Vekilliği vazifelerini yönetmiştir.
Gümüşpala'nın askerlik yaşamı boyunca üstlendiği bazı önemli rütbeler ve görevler şunlardır:
- Tuğgeneral rütbesiyle 65. Tümen Piyade Tugay Komutanlığı, Motorlu Birlikler Okul Komutanlığı, 9. Tümen Komutan Yardımcılığı ve 3. Ordu Kurmay Başkanlığı,
- Tümgeneral rütbesiyle 65. Tümen Komutanlığı ve 11. Kolordu Komutan Vekilliği,
- Korgeneral rütbesiyle 7. Kolordu Komutanlığı ve 3. Ordu Komutan Vekilliği.
Rütbe yükselişi devam eden Gümüşpala, 1955 yılında korgeneralliğe terfi ettirilmiştir. Korgeneral rütbesi altında 7. Kolordu Komutanlığı ile 3. Ordu Komutan Vekilliği sorumluluklarını başarıyla yürütmüştür. Nihayetinde, 1959 senesinde ordu komutasının en üst kademelerinden biri olan orgenerallik payesine erişmiştir. Bu dönemde yürüttüğü 3. Ordu Komutanlığı görevi, onu yaklaşan siyasi ve askeri fırtınanın tam merkezine yerleştirecektir.
27 Mayıs Darbesi ve Tarihi Restleşme
1960 yılında ordu içinde gerçekleşen 27 Mayıs Darbesi sırasında Gümüşpala, 3. Ordu Komutanı olarak çok net ve kararlı bir tavır sergilemiştir. Ankara'da yönetime el koyan Millî Birlik Komitesine ulaşan General Gümüşpala, bu darbe teşebbüsünün liderinin kim olduğunu sormuştur. Komiteye, eğer baştaki isim kendisinden daha kıdemli bir orgeneral değilse, emrindeki tüm 3. Ordu birlikleriyle Ankara üzerine yürüyüp bu askeri isyanı bastıracağını açıkça beyan etmiştir. Bu sert rest, darbe planlayıcılarını büyük bir telaşa sürüklemiştir.
Bu tehdidin ardından cuntacılar, kendilerinden daha kıdemli bir lider bulma arayışına girişmişlerdir. Emekli Orgeneral Cemal Gürsel'i askeri bir uçakla İzmir'den Ankara'ya naklederek, darbenin o ana kadarki en kıdemli ismi olan Tümgeneral Cemal Madanoğlu'nun yerine komitenin yeni lideri olarak ilan etmişlerdir. Bu gelişmenin ardından 3 Haziran 1960'ta Genelkurmay Başkanlığı koltuğuna oturan Gümüşpala, bu görevde çok kısa kalabilmiştir. Sadece iki ay sonra, 2 Ağustos 1960'ta, sonradan Emekli İnkılap Subaylar Derneğini kuracak olan yaklaşık 5000 subayla beraber Millî Birlik Komitesi kararıyla re'sen emekliye sevk edilmiştir.
Demokrat Parti Mirası ve Adalet Partisi Liderliği
Askeri üniformasına veda etmek zorunda kalan Gümüşpala, hiç vakit kaybetmeden sivil siyaset sahnesine adım atmıştır. 29 Eylül 1960 tarihinde Demokrat Parti'nin resmen kapatılması üzerine, bu tabanı temsil edecek yeni bir siyasi hareketin öncülüğünü üstlenmiştir. Titiz çalışmalar sonucunda 11 Şubat 1961'de kurulan Adalet Partisi'nin ilk genel başkanı seçilmiştir. Partinin lideri unvanıyla katıldığı 1961 genel seçimlerinde İzmir milletvekili olarak parlamentoya girmiştir. Seçimlerin ardından 20 Kasım 1961'de İsmet İnönü başkanlığında kurulan CHP-AP koalisyon kabinesinde ise yer almamayı tercih etmiştir.
Başarılı muhalefet çizgisiyle 1962 yılındaki Adalet Partisi 1. Kongresi'nde delegelerin büyük desteğiyle yeniden genel başkanlığa getirilmiştir. Aile hayatında evli ve altı çocuk babası olan değerli siyasetçi, 6 Haziran 1964 tarihinde İstanbul'da yaşamını yitirmiştir. Naaşı İstanbul Zincirlikuyu Mezarlığı'nda toprağa verilmiştir. Vefatı sonrasında boşalan genel başkanlık koltuğuna Süleyman Demirel seçilmiştir. Ragıp Gümüşpala'nın temellerini attığı ve Demokrat Parti'nin ardılı olarak görülen Adalet Partisi, vefatından kısa süre sonra gerçekleşen 1965 genel seçimlerinde yüzde 52 oy alarak tek başına iktidar olmayı başarmıştır.