Mehmet Ragıp Gümüşpala, 1897'de Edirne'de doğan, 6 Haziran 1964'te İstanbul'da ölen Türk asker ve siyasetçidir. Türk Silahlı Kuvvetleri'nin 11. Genelkurmay Başkanı olarak görev yapmış, 27 Mayıs Darbesi'nden sonra emekliye sevk edilmiş ve Demokrat Parti'nin siyasi mirasçısı sayılan Adalet Partisi'nin kurucu genel başkanı olmuştur.
Askerî yaşamı
Çocukluğu Balkan Savaşları sırasında geçti. Edirne Lisesi'ni bitirdikten sonra Mekteb-i Harbiye'ye girdi ve 1917'de asteğmen rütbesine yükseldi. 63. Alay 12. Bölük Komutan Vekili iken 2 Ekim 1918'de Sina ve Filistin Cephesi'nde Nablus Muharebesi sırasında İngilizlere esir düştü ve 6 Ekim 1920'ye kadar esarette kaldı. Dönüşünde Ankara'ya geçerek 13 Aralık 1920'de İstiklal Savaşı'na katıldı; Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz'da yer aldı ve Kırmızı Şeritli İstiklal Madalyası ile ödüllendirildi. 1931'de Harp Akademisi'ni bitirerek kurmay subay oldu. Şeyh Said İsyanı'nın bastırılmasında bulundu, 1936'da kurmay binbaşılığa yükseldi, Tunceli bölgesinde raporlar hazırladı ve Dersim Harekâtı sırasında Seyit Rıza'nın adamlarına esir düştü.
1948'de tuğgeneral, 1951'de tümgeneral, 1955'te korgeneral, 1959'da orgeneral oldu. Çeşitli rütbelerde tugay, tümen ve kolordu komutanlıkları ile 3. Ordu kurmay başkanlığı yaptı.
27 Mayıs ve Genelkurmay başkanlığı
1960'ta orgeneral rütbesiyle Erzurum'da 3. Ordu Komutanı iken 27 Mayıs Darbesi gerçekleşti. Millî Birlik Komitesi'ne liderlerinin kim olduğunu sordu; liderleri kendisinden kıdemli bir orgeneral değilse emrindeki orduyla Ankara'ya yürüyeceğini bildirdi. Bunun üzerine Cemal Gürsel İzmir'den Ankara'ya getirildi. Cemal Madanoğlu 3 Haziran 1960'ta Gümüşpala'yı Genelkurmay Başkanlığı'na atadı. 2 Ağustos 1960'ta yaklaşık 5000 subayla birlikte Millî Birlik Komitesi tarafından emekliye sevk edildi.
Siyasi yaşamı
Demokrat Parti'nin 29 Eylül 1960'ta kapatılmasından sonra seçmen kitlesini toplayacak yeni bir parti kurma çalışmalarına katıldı. 11 Şubat 1961'de kurulan Adalet Partisi'nin ilk genel başkanı seçildi ve 1961 seçimlerinde İzmir milletvekili oldu. 20 Kasım 1961'de İsmet İnönü başkanlığında kurulan CHP-AP koalisyon hükümetinde görev almadı. 1962'deki kongrede yeniden genel başkan seçildi.
Kişisel yaşamı ve ölümü
Evli ve altı çocuk babasıydı. 6 Haziran 1964'te ani bir kalp krizi sonucu İstanbul'da öldü; Zincirlikuyu Mezarlığı'na gömüldü. Ardından Sadettin Bilgiç vekâleten görevi devraldı, yapılan kongrede genel başkanlığa Süleyman Demirel seçildi. AP, 1965 seçimlerinde yüzde 52 oyla tek başına iktidara geldi.
Benzer kişiler
- Hüsamettin Gümüşpala (Siyasetçi · Edirne)
- Kemal Yaşınkılıç (Asker)
- Mehmet Sait Değer (Asker)
- Moşe Dayan (Asker)
- Fethi Okyar (Asker)
- Hasan Akçalıoğlu (Asker)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Ragıp Gümüşpala maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.