Türk resim sanatının sosyal-gerçekçi ekolünde derin izler bırakan ressam Haşmet Akal, 1918 yılında İstanbul'da şair Rasim Haşmet Bey'in oğlu olarak dünyaya geldi. Erken yaşta sanatla tanışan Akal, yerel ögeleri modern plastik ögelerle harmanlayarak Türk resminde kendine özgü bir alan açmıştır. Galatasaray'daki ilk eğitimin ardından Haydarpaşa Lisesi'ni bitirdi. Sanat eğitimine yönelerek Türk resim tarihinin dönüm noktalarından biri olan Yeniler Grubu'nun kurucu kadroları arasında yer aldı. Yaşamı boyunca figür ağırlıklı kompozisyonlarında toplumsal yaşamı yansıtmayı amaçlamış, estetik bütünlük ile toplumsal mesajı başarıyla dengelemiştir.
Akademik Yıllar ve Yeniler Grubu
1938 yılında girdiği İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Resim Bölümü bünyesinde ünlü Fransız ressam Léopold Lévy ile çalışan Akal, bu atölyede edindiği birikimlerle estetik vizyonunu temellendirmiştir. Lévy atölyesinde yetişen genç ve idealist sanatçılar, 1940 yılında bir araya gelerek Türk resminde çığır açacak Yeniler Grubu'nu kurdular. Akal, bu yenilikçi toplulukta aktif olarak yer aldı. Burada toplumsal konuları temel alan bir sanat anlayışını benimsedi. Akademideki zorlu ve verimli eğitimini 1946 yılında başarıyla tamamlayan sanatçı, mezuniyetinin ardından da sanatsal arayışlarını kararlılıkla sürdürdü.
Yeniler Grubu, Türk resim sanatında sosyal-gerçekçi çizgiyi savunan ve toplumsal konuları tuvale taşıyan en önemli oluşumlardan biri olarak tarihe geçti. Grup üyeleri, sokaktaki insanı, işçiyi ve halkın günlük yaşam mücadelelerini eserlerinde işlemeyi amaçlıyordu. Akal da bu felsefeyle hareket ederek çevre yaşamının karakteristik niteliklerini resimlerinde canlandırmaya başladı. Sanatçı, figüratif unsurları ön plana çıkararak eserlerinde plastik değerlerle toplumsal mesajı ustaca başdaştırdı.
Paris Günleri ve Avrupa Deneyimi
Mezuniyetinden üç yıl sonra, 1949 yılında kazandığı devlet bursuyla Paris'e giden ressam, burada dünya sanatının merkezinde soluk alma fırsatı buldu. Paris'te modern ve kübist sanatın öncü isimlerinin yanında çalışarak vizyonunu zenginleştiren Akal, şu isimlerle yakın temas kurmuştur:
- André Lhote atölyesinde kübist yöntemler üzerine çalışmalar
- Fernand Léger yanında modern sanat eğilimleri eğitimi
- Jean Metzinger'e bir süre asistanlık desteği
Paris ortamı onun sanatını olgunlaştırdı. Avrupa'daki çalışmaları sırasında Kuzey Fransa'da restore edilen bir kilisenin düzenlediği yarışmaya katılan Akal, bu yarışmada birinci olmayı başardı. Elde ettiği bu büyük başarının ardından Valenciennes kasabasına giderek kilisenin duvar resimlerini başarıyla uyguladı. Bu önemli anıtsal duvar resmi uygulaması, onun geniş yüzeylerdeki kompozisyon yeteneğini ve renk hakimiyetini ortaya koyan önemli bir referans oldu.
Anadolu Esintisi, Mersin Yılları ve Sanatın Toplumsal Gücü
1953 yılında Türkiye'ye dönen başarılı ressam, edindiği zengin birikimi kendi topraklarının kültürel dokusuyla buluşturmak için çalışmalara koyuldu. Yurda dönüşünün ertesi yılında Yapı Kredi Bankası tarafından düzenlenen "İstihsal" konulu resim yarışmasına katıldı. Sanatçı, bu yarışmada "Balıkçılar" adlı ünlü kompozisyonuyla derece elde ederek adını bir kez daha duyurdu. Aynı yıl Beyoğlu Şehir Galerisi'nde hem eski hem de yeni dönem eserlerini kapsayan oldukça geniş kapsamlı bir sergi gerçekleştirdi. Bu sergi, Akal'ın sanatındaki evrimini ve ulaştığı olgunluğu gözler önüne seren nitelikteydi.
1955 yılında meclis resimleri projesi kapsamında görevlendirildiği Adana'da yerel yaşamın canlı belgelerini titizlikle toplayan ressam, bu bölgenin kendine has atmosferini yansıtan yöresel çalışmalara imza atarak bu eserleri yine Adana halkıyla buluşturan özel bir sergi açtı. Bu sergi şehirde büyük bir yankı uyandırdı. Sanatçı, 1956 yılında Mersin Lisesi'ne resim öğretmeni olarak atandı. Mersin'de geçirdiği dört yıllık süreç, onun sadece resim yapmadığı, aynı zamanda çok yönlü bir kültür insanı olarak parladığı bir dönem oldu. Öğrencileriyle "Elek" isimli bir dergi çıkardı. Ayrıca lisenin tiyatro faaliyetlerinde de etkin bir şekilde görev alarak sanatı genç dimağlara aşıladı. Mersin'deki verimli çalışma döneminde çeşitli sergiler organize ederek kentin kültür hayatına yön verdi.
Son Yılları, Sanatsal Üsülbü ve Mirası
Mersin'deki başarılı yılların ardından 1960 yılında Ankara'da açtığı kişisel sergi, sanat çevrelerinde çok büyük ilgiyle karşılandı. Serginin yarattığı bu olumlu yankının üzerine sanatçı, GEE Resim-İş Bölümü öğretmenliğine atandı. Ancak ne yazık ki bu yeni görevinde uzun süre çalışma fırsatı bulamadan, 30 Aralık 1960 tarihinde Ankara'da hayata gözlerini yumdu. Genç yaşta gelen bu zamansız ölüm, Türk resim dünyasında büyük bir üzüntü yarattı.
Türk resim sanatının modernleşme sürecinde sosyal-gerçekçi anlayışı benimseyen Haşmet Akal, figürlerin anatomik sınırlarını esnetip yer yer deformasyonlara yönelerek anlatmak istediği toplumsal mesajı daha güülü ve sarsıcı bir plastik bütünlükle vermeyi ilke edinmişti. Onun eserlerinde yaşamın gerçek yüzü yankılanır. Akal'ın resimleri çevre yaşamından izler taşır. Sanatçı, tuvalinde hayatın içinden insanları, emekçileri ve onların yaşadığı doğal ortamları tüm sahiciliğiyle betimlemiştir. Eserlerinde biçimsel kaygılarla içerik arasındaki kusursuz uyum, onu kendi kuşağının en saygın isimlerinden biri yapmıştır. Bugün Haşmet Akal, Türk resim tarihinin cesur ve öncü figüratif ressamları arasında saygıyla anılmaktadır.