Gazneli Mahmud Kimdir?

Kimdir?

Gazneli Mahmud (Mahmud Gaznevî), tam adıyla Yemin el-Devlet Abdülkasım Mahmut ibn Sebük Tigin, 998-1030 yılları arasında hüküm süren Gazne Devleti hükümdarıdır. 2 Kasım 971'de Gazne'de doğdu, 30 Nisan 1030'da öldü. Babası Türk asıllı bir komutan olan Sebük Tegin'dir; annesinin Zabulistan bölgesinden olduğu söylenir, ancak soyu belli değildir. Bu yüzden şairler ona zaman zaman "Mahmud-ı Zâbulî" demiştir.

Gençliği ve Tahta Çıkışı

Gençlik yıllarında devlet idaresinde görev almaya başladı; Gazne dışındaki ilk görev yeri Zemindaver bölgesiydi. 994'te Samanoğulları'nın Horasan valisinin ayaklanması üzerine Sebük Tegin'in askerî yardımıyla isyan bastırıldı ve Mahmud "Seyfüddevle" unvanını aldı. Sebük Tegin 997'de ölünce küçük oğlu İsmail'in tahta geçmesini vasiyet etmişti. Nişabur'da Horasan valiliği yapan Mahmud kardeşinin hükümdarlığına itiraz ederek askerlerini topladı ve Gazne'ye yürüdü. 998'deki Gazne Muharebesi'nde İsmail yenildi, bir kaleye sığındı ve sonunda ağabeyine teslim oldu. Yaklaşık yedi aylık saltanatın ardından o yıl öldürüldü.

Saltanatı ve Karahanlılar

Mahmud 998'den 1030'a kadar 32 yıl hüküm sürdü ve Orta Asya'nın büyük, güçlü bir devletine hâkim oldu. 1000 yılında Abbasi Halifesi el-Kâdir-Billâh'a elçiler göndererek bağımsızlığını bildirdi; halife sultanlığını tanıyan hil'at, taç ve bayrakla bir menşur gönderdi. Ardından Samanoğulları topraklarının mirasçısı olduğunu ileri sürerek Karahanlılar üzerine yürüdü. Çekişmeli çarpışmalar sonucunda Karahanlılar yenildi. Yapılan anlaşmalardan sonra Mahmud ve oğlu I. Mesud, Karahanlı Kağanı'nın birer kızıyla evlenerek ona damat oldular.

Hindistan Seferleri

Devletin kuzeyini güvence altına alan Mahmud, 1001-1027 arasında Hindistan'a 17 sefer düzenledi; kaynaklarda bu seferlerin Müslümanlığı yaymak ve putperestlerle mücadele amacıyla yapıldığı belirtilir. 1001'deki ilk seferde Peşaver yakınlarında Raca Caypal'in ordusunu yendi, Caypal'i esir aldı ve yüklü fidye ile altın ve 50 fil karşılığında serbest bıraktı. İkinci seferde Caypal'in oğlu Anandapal'ı yenerek Vayhand şehrini ele geçirdi. 1004'te Bhâtiya bölgesi Gaznelilerin eline geçti; 1008'de ise Anandapal'la birleşen racaların oluşturduğu ordu yenilgiye uğratıldı ve Bhim Nagar kalesi yedi günlük kuşatmayla alındı.

Sonraki Seferler

Multan'daki isyanları bastırdı; 1011'de Gurlular üzerine yürüyerek bütün kalelerini ele geçirdi. 1014'te Keşmir yönüne ilerledi, Nandana'yı aldı. 1018'de yaklaşık 100.000 kişilik orduyla Ganj Nehri vadisine kadar uzanan birçok kenti ele geçirdi. Seferlerden ganimet ve fillerle Gazne'ye döndü.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Gazneli Mahmud maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.