İsmail Ferit Edgü, 24 Şubat 1936 tarihinde İstanbul'da dünyaya gelen ve Türk edebiyat dünyasında derin izler bırakan çok yönlü bir sanatçıdır. 22 Temmuz 2024'te vefat eden Edgü; öykücü, şair, romancı, deneme yazarı, yayıncı ve sanat koleksiyoneri kimlikleriyle bilinmektedir. Edebiyat hayatına babasını kaybettikten sonra şiir yazarak adım atan yazar, askerliğini yaptığı Hakkari'deki öğretmenlik gözlemleriyle kaleme aldığı meşhur romanı ve kurduğu Ada Yayınları vasıtasıyla geniş kitleler tarafından takdirle karşılanmıştır.
Sanatla Harmanlanan İlk Yıllar ve Paris Dönemi
Yazarın çocukluğu ve ilk gençliği İstanbul'da geçmiştir. Annesi Fatma Nevber Hanım, babası ise Mehmet Nuri Edgü'dür. Babasının 1952 yılındaki vefatı, onun edebiyatla kurduğu bağı derinden etkileyerek onu yazmaya sevk etmiştir. Bu kaybın ardından şiir yazmaya yönelen genç yeteneğin ilk şiiri, aynı yıl Kaynak dergisinde okurla buluşmuştur. Ardından Şairler Yaprağı ve Mavi dergilerinde yeni şiirleri yayımlanmıştır. 1953 senesinde edebiyat dünyasının önemli isimlerinden Vedat Günyol ile tanışması, kariyerinde yeni bir kapı açmıştır. İlk öyküsü, Ocak 1954'te Günyol'un çıkardığı Yeni Ufuklar dergisinde yer almıştır. Görsel sanatlara duyduğu ilgiyle de tanınan Edgü, Maya Sanat Galerisi'nde sergiler açan ressamlarla söyleşiler gerçekleştirmiştir. Bu röportajlar Vatan gazetesinde yayımlanarak sanat çevrelerinde ilgi toplamıştır.
Eğitim hayatına İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'nin resim bölümünde başlayan yazar, son sınıftayken yönünü yurt dışına çevirmiştir. Almanya'da seramik kimyası okuyup Münih'te kalmıştır. Daha sonra sanatın merkezi olan Paris'e geçerek burada yaklaşık altı yıl boyunca seramik dersleri almıştır. Bu süreçte sadece seramikle yetinmemiş, Sorbonne'da felsefe ve Louvre'da sanat tarihi derslerini de takip etmiştir. Avrupa yıllarında Hollanda'da tanıştığı Amelie Edgü ile hayatını birleştiren yazarın bu evlilikten 1968 yılında bir kız çocuğu dünyaya gelmiştir. Çift, uzun yıllar süren birlikteliklerini 1997 yılında sonlandırmıştır. Edgü, daha sonra 1999 yılında Filiz Bil Edgü ile evlenmiş ve bu evliliğinden Yunus Ali adında bir erkek çocuk sahibi olmuştur.
Hakkâri Deneyimi ve Edebiyatta Zirve
Sanatçı, 1964 yılında yurda dönmüştür. Askerlik görevi için Hakkari'nin Pirkanis köyüne giden yazar, burada er öğretmen olarak görev üstlenmiş ve köy yaşamını yakından tanıma fırsatı bulmuştur. Bu zorlu coğrafyadaki anıları ve izlenimleri, onun başyapıtı kabul edilen O / Hakkâri'de Bir Mevsim romanının doğmasını sağlamıştır. Vatani görevini Beypazarı'nda tamamlamasının ardından bir yıl daha Paris'te yaşamını sürdüren sanatçı, 1968 senesinde Türkiye'ye kesin dönüş yaparak hayatını Bodrum ve İstanbul'daki evleri arasında bölüştürmüştür. 1977'de yayımlanan bu ünlü eseri, sinemaya da uyarlanarak uluslararası alanda ödüller kazanmış ve yazarın adını geniş kitlelere duyurmuştur.
Yayıncılık, Sanat Koleksiyonirliği ve Seçkin Eserler
Yazı hayatının yanında yayıncılık alanında da önemli adımlar atan Edgü, 1976 yılında Data Reklam Şirketi'ni ve Ada Yayınları'nı kurmuştur. İlhan Berk'in büyük yankı uyandıran Atlas şiir kitabıyla başlayan yayıncılık serüveni, 1990 yılına kadar devam etmiştir. Bu dönemde yayınevi bünyesinde edebiyat eserlerinin yanı sıra resim, ressamlar ve sanat tarihi üzerine odaklanan 140'a yakın eser basılmıştır. Özellikle tasarımı ve baskı kalitesi yüksek olan, sınırlı sayıda basılmış ve numaralandırılmış özel koleksiyon kitaplarına öncelik verilmiştir. Yayıncılıktaki bu titiz yaklaşımı, 1950 Kuşağı yazarlarının eserlerini ve nitelikli sanat kitaplarını Türk okuruna kazandırmıştır. 1977'de Namanlı yurdunda bulunan Bedri Rahmi sanat galerisini yönetmeye başlayan Edgü, eşi Amelie Edgü ile birlikte hem Türkiye'den hem de dünyadan kıymetli yapıtları bir araya getiren kapsamlı bir sanat koleksiyonu oluşturmuştur. Yazarın birçok yayında düzenli olarak ürünleri yayımlanmıştır:
- Öyküleri; Yeni Ufuklar, Mavi, Vatan gazetesi Sanat Eki, Pazar Postası ve Dost dergilerinde yer almıştır.
- Deneme ve incelemeleri; Ataç, Eylem, Yeni Dergi, Ant, Papirüs, Soyut, Hürriyet Gösteri ve Milliyet Sanat gibi yayınlarda okurla buluşmuştur.
Dünya edebiyatında da karşılık bulan eserleri birçok dile çevrilen yazar, kariyeri boyunca saygın ödüllerle onurlandırılmıştır. Bir Gemide isimli öykü kitabıyla 1979 yılında Sait Faik Hikâye Armağanı'na değer görülmüştür. Aynı yıl yayımlanan Tüm Ders Notları adlı deneme eseriyle Türk Dil Kurumu Deneme Ödülü'nü kazanmıştır. 1988 yılında ise Eylül’ün Gölgesinde Bir Yazdı romanıyla Sedat Simavi Edebiyat Ödülü'nün sahibi olmuştur. Türk edebiyatının özgün ve bağımsız kalemlerinden biri olan Ferit Edgü, geride bıraktığı zengin edebi mirasla anılmaya devam etmektedir.