Osmanlı İmparatorluğu'nun en çalkantılı döneminde, 1909 yılının temmuz ayında Ayasofya Meydanı'nda kurulan darağacında son nefesini veren Derviş Vahdeti, dinî söylemleri ve çıkardığı Volkan gazetesiyle yakın tarihin en tartışmalı figürlerinden biri haline gelmiştir. Kıbrıs doğumlu bu hırslı gazeteci, Meşrutiyet sonrası İstanbul'unda kışkırttığı isyan hareketleriyle İmparatorluğun kaderini kökten değiştirmiştir. Hem İngiliz diplomatik çevreleriyle kurduğu ilişkiler hem de saraydan aldığı gizli yardımlarla yürüttüğü muhalefet, onu kaçınılmaz olarak trajik bir sona sürüklemiştir.
Kıbrıs'tan Payitahta: İlk Yıllar ve Sürgün Dönemi
Lefkoşa'da 1869 yılında, ayakkabıcılık yapan Mahmut Ağa'nın oğlu olarak dünyaya gelen Derviş Vahdeti, yoksulluk içinde büyümüştür. Çocukluğunda düzenli bir okul eğitimi alma imkânı bulamamıştır. Küçük yaşta din eğitimi aldı. Lefkoşa Ayasofya Camii'nde müezzinlik yaptıktan sonra, yirmi yaşında Nakşibendi tarikatına adım atmış ve derviş sıfatını kazanmıştır. Bir ara İstanbul'a gidip gelse de adaya geri dönmüştür. Bu süreçte İngilizce de öğrendi. Kıbrıs'ta yaklaşık on beş yıl memur olarak çalışmıştır.
1902 senesinde yeniden İstanbul'a yerleşen Vahdeti, Dahiliye Nazırı Memduh Paşa'nın himayesinde İskan-ı Muhacirin Komisyonu'nda görev almıştır. Paşanın yalısında imamlık da yapan Vahdeti, karıştığı bir olay yüzünden kısa süre sonra Diyarbakır'a sürgün edilmiştir. Yeni görev yeri Diyarbakır oldu. Sürgündeyken ünlü fikir adamı Ziya Gökalp ile yolları kesişmiş ve II. Abdülhamid karşıtı telgraf eylemine katılmıştır. Bu başkaldırı sonrası yakalanarak payitahtta hapsedilmiştir. Meşrutiyet'in ilanıyla serbest kaldı.
Volkan Gazetesi ve İttihad-ı Muhammedî Cemiyeti
Özgürlük havasından yararlanarak Kıbrıs'a giden fakat hemen İstanbul'a dönen Vahdeti, önce Fedakâran-ı Millet Cemiyeti'ne girmiş, ardından İttihat ve Terakki'ye katılmak istemiştir. Bu girişimlerinden sonuç alamayınca, 11 Aralık 1908 tarihinde Volkan gazetesini kurmuştur. Gazetenin yazar kadrosunda Said Nursi, Enderunlu Lütfi ve Mehmet Emin Hayrati gibi isimler yer almıştır. İngiliz yanlısı ve İslamcı bir yayın politikası izleyen Volkan, İttihat ve Terakki iktidarına karşı son derece sert bir üslup benimsemiştir.
Zamanla sarayın ve II. Abdülhamid'in de dikkatini çeken gazete, özellikle masonluk karşıtı yayınları sayesinde el altından ciddi bir maddi destek almaya başlamıştır. Saray, bu finansal desteği şu üç temel koşula başlamıştır:
- Padişah aleyhinde asla yazı yazılmaması
- Masonluğa karşı yürütülen mücadelenin aralıksız sürdürülmesi
- İslamcı çizginin kararlılıkla korunması
Derviş Vahdeti, bu koşulları kabul ederek yayın hayatına devam ederken, diğer yandan İngilizlerin bölgedeki nüfuzunu öven yazılar kaleme almıştır. Siyasal alanda da örgütlenmek isteyen Vahdeti, Emirîzade ile ortaklık kurarak İttihad-ı Muhammedî Cemiyeti'ni kurmuştur. Cemiyet kısa sürede Anadolu'ya yayıldı. Ülkenin yasalar yerine tamamen Kuran hükümlerine göre yönetilmesini hedefleyen bu cemiyet, kısa sürede ordu içindeki disiplinsiz erler ile Meclis'i korumakla görevli Avcı taburları üzerinde son derece derin bir etki bırakmıştır.
31 Mart İsyanı ve Trajik Son
Nisan 1909'da cemiyetin resmî açılışından hemen sonra, muhalif yazar Hasan Fehmi'nin öldürülmesiyle İstanbul'da tansiyon doruğa çıkmıştır. Vahdeti, gazetesinde halkı ve askerleri alenen başkaldırıya çağıran ateşli yazılar yazmaya başlamıştır. Bu tehlikeli gidişatı gören Said Nursi, Vahdeti'yi itidalli olmaya davet etse de başarılı olamamıştır. Nihayetinde, 12 Nisan'ı 13 Nisan'a bağlayan gece Taksim Topçular Kışlası'ndaki Avcı taburları isyan bayrağını açmış ve tarihe 31 Mart Vakası olarak geçecek kanlı ayaklanma tüm şehre yayılmıştır.
Ayasofya Meydanı'nda toplanan binlerce isyancının arasında yer alan Vahdeti, meclisin basılması ve hükümetin istifasıyla sonuçlanan bu kaosun baş mimarlarından olmuştur. Yıldız Sarayı kuşatma altına alındı. Ancak isyanın yarattığı dehşet dalgası, Selanik'ten yola çıkan Hareket Ordusu'nun İstanbul'a girmesiyle son bulmuştur. Mustafa Kemal'in de kurmay kadrosunda yer aldığı bu ordunun şehre hâkim olmasıyla, sıkıyönetim ilan edilmiş ve Vahdeti kaçış yolları aramıştır.
Önce İngiliz yanlısı Sait Paşa'ya, ardından Şehzade Vahdettin'e sığınmaya çalışan ancak reddedilen gazeteci, trenle İzmir'e doğru kaçmıştır. Hereke'de trenden inmek zorunda kalan ve konaklayarak en nihayetinde İzmir'e ulaşan Vahdeti, burada para bulmak amacıyla başvurduğu bir hemşerisinin ihbarı neticesinde 25 Mayıs'ta yakalanmıştır. Kaçış girişimleri sonuçsuz kalmıştı. İstanbul'da kurulan sıkıyönetim mahkemesinde bir aydan fazla bir süre boyunca yargılanan Derviş Vahdeti'nin akıl sağlığının bozuk olduğuna dair yaptığı savunmalar kabul görmemiş ve 25 Haziran 1909'da idama mahkûm edilmiştir. 19 Temmuz 1909 sabahı, henüz kırk yaşındayken Ayasofya Meydanı'nda cezası infaz edilmiştir.