Burhan Asaf Belge, Türk basın ve siyaset dünyasının en renkli simalarından biridir. Kendisi yazar, diplomat, mimar ve milletvekili olarak derin izler bırakmıştır. Şam'da 2 Ocak 1899 tarihinde gözlerini dünyaya açan aydın, köklı bir aileye mensuptur. Almanya'da aldığı yüksek mimarlık eğitiminin ardından Türkiye'ye dönerek yazın hayatına adım atmıştır. Fikir dünyasındaki keskin dönüşümlerle tanınan Belge, fırtınalı bir yaşam sürmüştır. O, hem sol hareketlerin hem de Demokrat Parti iktidarının en hararetli kalemleri arasında yer almıştır.
Saraylı Bir Soydan Karlsruhe Sokaklarına: İlk Yıllar ve Eğitim
Burhan Asaf'ın aile kökleri, Fatih Sultan Mehmed döneminde Rumeli'ye göç eden Kütahyalı Hüseyin Ağa'ya uzanmaktadır. Büyükbabası Esad Efendi Meşrutiyet devrinin önde gelen aydınlarından ve gazetecilerinden biridir. Babası Mehmet Asaf Bey ise Osmanlı devletinde Şam, Yafa ve Osmaniye gibi bölgelerde mutasarrıf olarak görev yapmıştır. Annesi Emine Rana Hanım'ın yanı sıra kız kardeşi Leman Hanım da ünlü edebiyatçı Yakup Kadri Karaosmanoğlu ile evlidir. Küçük Burhan, eğitim hayatına babasının görev yeri olan Yafa'daki bir Fransýz okulunda başlamıştır. Ailesinin 1908 yılında İstanbul'a yerleşmesi üzerine Kadıköy'deki Menba'ül-İrfan okulunda ilköğrenimini bitirmiştir. Eğitimine St. Joseph Lisesi'nde başlasa da Birinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle Galatasaray Lisesi'ne nakledilerek 1914'te mezun olmuş, babasının görevi dolayısıyla geçtiği Lübnan'da Beyrut Amerikan Koleji'nde öğrenim gördükten sonra yüksek tahsil için Almanya'nın yolunu tutmuştur. Karlsruhe kentinde sosyoloji ve mimarlık eğitimi alarak yüksek mimar unvanıyla mezuniyeti elde etmiştir. Avrupa'da bulunduğu yıllarda Spartakist hareketlerden etkilenerek sol fikirlere ilgi duymaya başlamıştır. Burada ilk eği Annamarie ile evlenmiştir. Evlilik 1918 yılında, Karlsruhe'de öğrencilik döneminde gerçekleşmiştir. Genç mimar, 1923 yılında ülkesine dönmüştür.
Aydınlık Çevresinden Kadro Dergisine: Fikri Arayışlar
Yurda dönen Belge, Nisan 1923'te Eskişehir'de Devlet Demiryolları bünyesinde tercümanlık yapmıştır. Bu görevinden kısa süre sonra ayrılarak Anadolu Ajansı'nın Bükreş muhabirliği görevini üstlenmiştir. Romanya'dan 1924 yılında döndükten sonra İstanbul'un entelektüel çevrelerine katılmıştır. Vedat Nedim Tör tarafından takdim edildiği Aydınlık Dergisi çevresinde Nâzım Hikmet, Şevket Süreyya ve İsmail Hüsrev gibi önemli isimlerle tanışarak Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası çatısı altında aktif görevler üstlenmiştir. Ancak bir süre sonra bu siyasi oluşumla yollarını tamamen ayırmıştır. 1925 yılındaki Şeyh Said İsyanı'nın ardından Aydınlık kapatılınca Ankara'ya yerleşmiştir. Başkentte Hariciye Vekâleti'nde çalışmaya başlamış ve askerliğini de Ankara 8. Tümen'de tamamlamıştır. Diplomasiden ayrıldıktan sonra Ziraat Bankası Ekonomik Tetkikler Servisi'nde çalışmıştır. Nisan 1928'de Hâkimiyeti Milliye gazetesinde ilk köşe yazısını yayımlamıştır. Gazetede üç yıl boyunca her gün farklı konularda ikişer makale kaleme almıştır. Bu dönemde 1926 yılında Hayrünnisa Hanım ile evlense de bu birliktelik yalnızca birkaç ay sürmüştür. 1929 yılında Avusturya kökenli Brüder Redlich & Berger inşaat firmasında çalışmıştır. Ardından İktisat Vekâleti İktisadi Neşriyat Müşavirliği'ne getirilmiş ve bu görevde 1932 yılı sonuna kadar hizmet vermiştir. Kemalizmi Marksist bir zemine oturtmayı hedefleyen Kadro dergisi yazarları arasında yer alarak fikirlerini savunmuştur. Ayrıca CHP karşıtı sert makaleleriyle de İnkılap gazetesinde adından söz ettirmiştir. 1933'te Matbuat Umum Müdürlüğü'nün başına geçen eski dostu Vedat Nedim Tör'ün davetiyle bu kuruma geçmiştir.
Zsa Zsa Gabor ile Evliliği ve Savaş Yıllarının Mikrofonu
Matbuat Umum Müdürlüğü bünyesinde çalışırken 1934 yılında yedi haftalık bir Orta Avrupa seyahatine çıkmıştır. Bu seyahat sırasında 1936 yılı Macaristan Güzeli seçilen genç ve güzel Zsa Zsa Gabor ile tanışmıştır. İkilinin arasındaki yakınlık hızlıca ilerlemiş ve Belge, Gabor'u da yanına alarak 1936'da Türkiye'ye dönmüştür. Çift, 1937 yılında Ankara'da dünya evine girmiştir. Gabor o dönem henüz on dokuz yaşındadır. Eşinin nüfuzu sayesinde Ankara cemiyet hayatının en popüler figürlerinden biri haline gelmiştir. Genç kadın, Atatürk ile dans etmiş, İsmet İnönü'nün eşinin çay partilerine katılmış ve devlet erkanıyla yakın bağlar kurmuştur. Ancak Gabor'un adının karşıtığı dedikodular Ankara siyasetini ve Belge ailesini derinden sarsmıştır. Ablası Leman Karaosmanoğlu'nun aktardığına göre dedikoduların artması üzerine Başbakan Refik Saydam bizzat araya girmiştir. Saydam, Belge'den eşini yurt dışına göndermesini talep etmiştir. Bunun üzerine Belge, Gabor'a hizmet pasaportu temin ederek cebine döviz koyup onu Amerika'ya göndermiştir. Gabor 1941 yılında Türk pasaportuyla ABD'ye yerleşmiş ve çift aynı yıl resmen boşanmıştır. Bu fırtınalı evliliğin ardından Belge, 1942 yılında Yakup Kadri'nin yeğeni Cavide Hanım ile evlenmiştir. Bu evlilikten 16 Mart 1943'te daha sonra tanınmış bir yazar olacak oğlu Murat Belge dünyaya gelmiştir. Çift, 1950'li yıllarda yollarını ayırmıştır.
Savaş yıllarında Belge, Ankara Radyosu'nda hazırlayıp sunduğu 'Günün Meseleleri' programıyla büyük kitlelere ulaşmıştır. Ağustos 1939'dan 1945 başına kadar süren bu yayında faşizm ve Nazizm karşıtı net bir duruş sergilemiştir. Aynı dönemde Radyo Mecmuası'nın başyazarlığını da yürüten yazar, 1945 yılında Matbuat Umum Müdürlüğü'nden istifa etmiştir. Daha sonra Mülkiye Mecmuası, Vatan Gazetesi ve Necip Fazıl'ın Büyük Doğu dergisinde makaleler yazmıştır. Ocak-Nisan 1946 döneminde ise Hürses gazetesinde köşe yazarlığı yapmıştır.
Siyasi Dönüşüm: Demokrat Parti Dönemi, İhtilal ve Sürgün
Gençlik yıllarında oldukça radikal sol ve Spartakist düşüncelerle siyaset sahnesinde boy gösteren Belge, çok partili hayata geçildiğinde Demokrat Parti saflarına katılarak sağ muhafazakâr bir çizgiyi benimsemiştir. Parti kurucularıyla yaşadığı anlaşmazlıklar sebebiyle 1948'de ayrılsa da 1953 yılında DP'ye tekrar dönmüştür. 1953 yılında beşinci ve son evliliğini Alman asıllı Marion ile gerçekleştirmiştir. 1955-1960 yılları arasında partinin resmi yayın organı olan Zafer gazetesinin başyazarlığını üstlenmiştir. Kalemini CHP ile girilen sert siyasi polemiklerde kullanan Belge, DP iktidarının en sadık savunucularından biri olmuştur. Adnan Menderes'in talimatıyla İzmir'e giderek 'Demokrat İzmir' gazetesinin kuruluşuna öncülük etmiştir. Başarılı siyasi çalışmaları neticesinde 1957 seçimlerinde DP Muğla milletvekili olarak meclise girmeyi başarmıştır. Ancak 27 Mayıs 1960 askeri darbesiyle hayatı tamamen değişmiştir. Darbe sonrasında tutuklanarak Yassıada'da yargılanmış ve 15 Eylıl 1961'de anayasayı ihlal suçundan 15 yıl hapis cezasına çarptırılmıştır. Hapishanede geçirdiği zorlu yıllarda ciddi sağlık sorunları yaşamıştır. Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel'in çıkardığı af yasasıyla 27 Ekim 1964 tarihinde özgürlüğüne kavuşmuştur. Ankara Numune Hastanesi'nde gördüğü tedavinin ardından eşi Marion ile birlikte Almanya'nın Bonn kentine göç etmiştir. Bonn yakınlarındaki Bad-Godesberg kasabasına yerleşen yazar, burada Alman radyosunda görev yapmıştır. Burhan Asaf Belge, 23 Ağustos 1967'de kalın bağırsak ve karaciğer kanseri nedeniyle 68 yaşında vefat etmiştir. Cenazesi Türkiye'ye getirilerek Ankara Karşıyaka Mezarlığı'na defnedilmiştir.
Burhan Asaf Belge'nin fırtınalı hayatındaki evlilikleri kronolojik olarak şu şekildedir:
- Annamarie: 1918 yılında Almanya'nın Karlsruhe şehrinde öğrencilik yıllarında yaptığı ilk evliliğidir.
- Hayrünnisa Hanım: 1926 yılında evlenmiş, ancak bu beraberlik birkaç ay sonra ayrılıkla sonuçlanmıştır.
- Zsa Zsa Gabor: 1937 yılında Macaristan Güzeli ile evlenmiş, bu evlilik 1941 yılında son bulmuştur.
- Cavide Hanım: 1942 yılında Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun yeğeni ile evlenmiş ve bu evlilikten oğlu Murat Belge dünyaya gelmiştir.
- Marion: 1953 yılında Alman asıllı Marion ile evlenmiş ve hayatının sonuna kadar onunla kalmıştır.