Türkiye'nin çok yönlü entelektüel figürlerinden yazar ve akademisyen Murat Belge, 16 Mart 1943 tarihinde Ankara'da dünyaya gelmiş, kaleme aldığı edebi incelemeler ve üstlendiği sivil toplum rolleriyle sol düşünce dünyasının en önemli temsilcilerinden biri olmuştur. Demokrat Parti milletvekili Burhan Asaf Belge ile Cavide Hanım'ın oğlu olan yazar, eğitim hayatını İstanbul'da tamamladıktan sonra akademik kariyerine yön vermiştir. Yaşamı boyunca dergi yayıncılığından köşe yazarlığına, edebiyat çevirilerinden kültür turlarına kadar geniş bir alanda üretkenlik göstermiştir. Kendisi, Türk entelektüel dünyasında derin izler bıraktı.
Akademik Yaşamı ve Zorlu Yıllar
Eğitim hayatına Nişantaşı'ndaki High School'da yatılı olarak başlayan Murat Belge, buradaki öğreniminin ardından İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü'ne girdi. 1966 yılında bu bölümü başarıyla tamamladı. Hemen ardından aynı çatı altında asistanlık yapmaya başladı. Christopher Caudwell üzerine hazırladığı tezle doktorasını tamamlayan yazar, akademik basamakları hızla tırmandı. Ancak 12 Mart döneminde tutuklanarak iki yıl boyunca cezaevinde kaldı. Tahliyesinin ardından 1974'te üniversitedeki görevine geri dündü. 1980 yılında doçentlik unvanını kazansa da, 1982'de kurulan Yükseköğretim Kurulu (YÖK) düzenlemelerine tepki göstererek akademiden istifa etti. Uzun bir aranın ardından akademik dünyaya Bilgi Üniversitesi bünyesinde öğretim üyesi olarak yeniden adım attı ve 1997 senesinde profesörlük payesini aldı.
Yayıncılık ve Edebi Üretim
Murat Belge, akademik çalışmalarının ötesinde Türkiye'nin yayıncılık serüvenine yön veren kilit kurumlara imza atmıştir. 1970 senesinde Halkın Dostları dergisinin, 1975'te ise sol düşünce tarihinde derin izler bırakan Birikim dergisinin kurucu kadrosunda bulundu. Demokrat ve Cumhuriyet gazetelerinde fikirlerini kamuoyuyla paylaşan yazar, 1983 yılında Yeni Gündem dergisinin genel yayın yönetmenliğini yürüttü. Bu yayın organında okurlara farklı bir yönünü göstererek Sadık Özben takma adıyla popüler mizah yazıları kaleme aldı. 1984'te ise Türkiye'nin en köklü yayınevlerinden biri olan İletişim Yayınları'nın genel yayın yönetmenliğini üstlendi. Bu görevi başarıyla sürdü. Yazar, edebiyat dünyasına kazandırdığı sayısız telif eserin yanı sıra William Faulkner, James Joyce, Charles Dickens ve Patrick White gibi dünya edebiyatının dev isimlerini Türkçeye kazandıran yetkin bir çevirmen olarak da tanınır.
Çok Yönlü Kültür İnsanı ve Toplumsal Rolü
Kültürel birikimini farklı alanlara taşıyan Belge, İstanbul'un tarihi bölgelerinde düzenlediği nitelikli kültür turlarıyla adından söz ettirmiştir. Gezi deneyimlerini, yemek ve mutfak kültürüne dair araştırmalarını popüler tarih kitapları ve gezi rehberleri halinde kitaplaştırmıştir. Sivil toplum alanında da aktif sorumluluk üstlenen aydın, Helsinki Yurttaşlar Derneği'nin uluslararası başkanlığını yürütmüştir. Medyada da ses getiren işlere imza atarak Açık Radyo'da programlar yapmış, NTV ekranlarında yayımlanan Gerçek Orada Bir Yerde programında izleyiciyle buluşmuştur. Uzun yıllar Radikal gazetesinde köşe yazarlığı yaptıktan sonra Taraf gazetesinde yazılarını sürdürmüştir. 2006 yılında, hayatını on yıldır paylaştığı ünlü sinema sanatçısı Hale Soygazi ile dünyavevine girmiştir. Toplumsal uzlaşı çabalarında da yer alan Belge, 2013 yılında barış sürecini yönetmek amacıyla kurulan Akil İnsanlar Heyeti'ne Güneydoğu Anadolu Bölgesi temsilcisi olarak dahil olmuştur.
Önemli Eserleri ve Kitapları
Yazarın kaleme aldığı bazı önemli araştırma, gezi ve tarih kitapları şunlardır:
- Tarihten Güncelliğe (1983)
- Sosyalizm, Türkiye ve Gelecek (1989)
- Marksist Estetik: Christopher Caudwell Üzerine Bir İnceleme (1989)
- The Blue Cruise (1991)
- 12 Yıl Sonra 12 Eylül (1992)
- Türkiye Dünyanın Neresinde? (1992)
- İstanbul Gezi Rehberi (1993)
- Türkler ve Kürtler: Nereden Nereye? (1996)
- Boğaziçi'nde Yalılar ve İnsanlar (1997)
- Edebiyat Üstüne Yazılar (1998)
- Tarih Boyunca Yemek Kültürü (2001)
- Başka Kentler, Başka Denizler (2002)
- Yaklaştıkça Uzaklaşıyor mu? / Avrupa Birliği ve Türkiye (2003)
- Osmanlı'da Kurumlar ve Kültür (2005)
- Linç Kültürünün Tarihsel Kökeni: Milliyetçilik (2006)
- Genesis 'Büyük Ulusal Anlatı' ve Türklerin Kökeni (2008)
- Militarist Modernleşme Almanya, Japonya ve Türkiye (2011)
Başlıca Çevirileri
Murat Belge'nin Türk edebiyatına kazandırdığı bazı önemli çeviri eserler ise şu şekildedir:
- Martin Chuzlewitt - Charles Dickens
- Döşeğimde Ölürken, Ağustos Işığı, Ayı - William Faulkner
- Dublinliler, Sanatçının Bir Genç Adam Olarak Portresi - James Joyce
- 1844 Elyazmaları - Karl Marx
- Bir Zamanlar Europa'da - John Berger
- Hegel - W.T. Stace
- Feodal Toplumdan Yirminci Yüzyıla - Leo Huberman