Beşşar Esad Kimdir?

Suriye Arap Cumhuriyeti'nde 2000 yılından 8 Aralık 2024 tarihine kadar devlet başkanlığı koltuğunda oturan Beşşar Esad, eski cumhurbaşkanı Hafız Esad'ın oğlu olarak 11 Eylül 1965 günü Şam'da dünyaya geldi. Başak burcu olan tecrübeli siyasetçi, ülkede uzun yıllar iktidarda kalan Baas Partisi'nin genel başkanlığı görevini de yürütmüştür. Tıp eğitimi alarak asıl mesleği olan göz doktorluğuna adım atan Esad, 2024 yılının son aylarında muhalif grupların başlattığı büyük askeri taarruz neticesinde Şam'dan ayrılarak Rusya'nın başkenti Moskova'ya sığınmıştır. Bu büyük kriz döneminde yönetimi devralan muhalif güçler şehre girerken, Rus hükümeti eski lidere resmi sığınma hakkı tanımıştır.

Annesi Enise Mahluf olan Beşşar Esad'ın kardeşleri şunlardır:

• Ağabeyi Basil Esad (1994 yılında geçirdiği kaza sonucu hayatını kaybetmiştir),
• Erkek kardeşi Mahir Esad,
• Kız kardeşi Büşra Esad.

Tıp Fakültesinden Siyaset Sahnesine Geçiş

Gençlik döneminde tıp bilimine ilgi duyan Beşşar Esad, ilk ve orta öğrenimini Şam kentindeki Arap-Fransüz el-Hurriye Okulu'nda tamamlamıştır. Buradaki başarılı eğitim hayatının ardından 1982 senesinde liseden mezun olmuştur. Yükseköğrenimini gerçekleştirmek için Şam Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne kaydolan Esad, 1988 yılında bu kurumdan mezuniyet derecesini almıştır. Tıpta uzmanlaşma hedefiyle göz hastalıkları alanına yönelerek çalışmalar yapmış ve bu alandaki akademik donanımını artırmak amacıyla 1992 yılında İngiltere'ye gitmiştir.

Esad'ın Londra'da sürdürdüğü sakin yaşam, 1994 senesinde yaşanan ani bir kayıpla tamamen yön değiştirmiştir. Ağabeyi Basil'in trafik kazasında ölümü üzerine acilen ülkesine dönmek zorunda kalmıştır. Babası Hafız Esad'ın vefatı sonrasında yerine hazırlanmak üzere yoğun bir yönetim ve liderlik eğitimi almaya başlamıştır. Süreç içerisinde Suriye ordusuna katılan Esad, askeri hiyerarşide hızla yükselmiştir. Hafız Esad vefat ettiğinde yerine geçici olarak gelen Cumhurbaşkanı Abdulhalim Haddam, 11 Haziran 2006 tarihinde Beşşar Esad'ı ülkedeki silahlı kuvvetlerin en üst kademesine atamıştır.

Ortadoğu Siyaseti ve Lübnan Krizleri

Bölgesel dış politikada erken yıllardan itibaren aktif roller üstlenen Beşşar Esad, Suriye ile Lübnan ilişkilerinin gerginleştiği 1995 senesinde Lübnan dosyasını bizzat yönetmeye başladı. Buradaki siyasi nüfuzunu kullanarak 1998 yılında Emil Geamil Lahud'un Lübnan Cumhurbaşkanı seçilmesi yönünde önemli gayretler sarf etti. Babası Hafız Esad'ın vefatı sonrasında ülke parlamentosu hemen toplanarak cumhurbaşkanlığı için gereken 40 yaş alt sınırını 34 yaşa düşürdü. Bu anayasal düzenlemenin ardından Beşşar Esad, Suriye Cumhurbaşkanı olarak yeni bir dönemi başlattı.

Suriye-İsrail ilişkilerinde babasının izlediği uzlaşmaz çizgiyi aynen devam ettiren lider, katıldığı çeşitli uluslararası platformlarda ABD ve İsrail aleyhtarı söylemleriyle dikkat çekti. Diğer Arap liderlerinden ayrışan bu tutumu, dış dünyada çok konuşuldu. Özellikle 11 Eylül 2001 olaylarının ardından Washington ile Şam arasındaki bağlar kopma noktasına geldi. ABD tarafından teröre destek vermekle suçlanan Suriye, büyük bir diplomatik baskı altında kaldı. İki ülke ilişkileri, Lübnan Başbakanı Refik Hariri'nin suikasta kurban gitmesiyle tümüyle koptu. Bunun neticesinde Amerika Birleşik Devletleri, BM Güvenlik Konseyi'nin 1559 sayılı kararı doğrultusunda Suriye askeri birliklerinin Lübnan topraklarından tamamen çekilmesini sağladı.

Aralık 2000'de bankacılık sektörü kökenli Esma Esad (Esma Ahras) ile yaşamını birleştiren Beşşar Esad'ın bu evlilikten üç çocuğu olmuştur. Bu çocuklar şunlardır:

• Zein el-Esad,
• Kerim el-Esad,
• Hafız el-Esad.

Protestolar, İç Çatışmalar ve Moskova'ya Kaçış

Ortadoğu'yu sarsan Arap Baharı dalgası, 2011 senesinin ilk döneminde, ocak ayının sonlarına doğru Suriye sınırlarına ulaştı. Halkın siyasi reformlar gerçekleştirilmesi talebiyle meydanlara dökülmesi, ülkede geniş çaplı gösterilere yol açtı. Bu büyük toplumsal hareketliliğin tesiriyle, 1963 yılından bu yana kesintisiz şekilde uygulanan olağanüstü hal rejimi, 19 Nisan 2011 tarihinde yürürlükten kaldırıldı. Yapılan bu yasal değişikliğe rağmen, Esad yönetimi ile protestocu gruplar arasındaki yıkıcı çatışmalar durmak bilmedi.

Yıllar süren bu gerilimin en kritik dönüm noktası 2024 yılında yaşandı. Kasım 2024'te Suriyeli muhalif fraksiyonlardan oluşan büyük bir koalisyon, Esad yönetimini iktidardan indirmek amacıyla kapsamlı bir saldırı planını devreye soktu. Ahmed Şara komutası altında birleşen Heyet Tahrir Şam (HTŞ) ve muhalif birlikler, kısa sürede stratejik ilerleme kaydetti. Başkent Şam'a girildiği gün olan 8 Aralık 2024 tarihinde Beşşar Esad, başkenti terk ederek Rusya'nın başkenti Moskova'ya uçtu. Rus yönetimi, ülkeye ulaşan eski cumhurbaşkanına siyasi sığınma hakkı verdiğini resmen açıkladı. Böylece Suriye'de yaklaşık çeyrek asırlık Beşşar Esad iktidarı son bulmuş oldu.