Beşşar Esad Kimdir?

Kimdir?

Beşşaru Hafızı'l-Esed, Türk medyasındaki adıyla Beşşar Esad, 11 Eylül 1965'te Şam'da doğdu. Ekim 2026 itibarıyla 61 yaşındadır. Temmuz 2000'den Aralık 2024'te devrilene kadar Suriye'nin 18. cumhurbaşkanı olarak görev yapan Suriyeli siyasetçi, ordu mensubu ve eski diktatördür. Cumhurbaşkanı olarak Suriye Arap Silahlı Kuvvetleri'nin başkomutanlığını ve Arap Sosyalist Baas Partisi Merkez Komutanlığı'nın genel sekreterliğini yaptı. 1971'den 2000'deki ölümüne kadar cumhurbaşkanlığı yapan Hafız Esad'ın oğludur.

Eğitimi ve iktidara yükselişi

Arap Alevi inancına mensup bir ailede doğdu. İlk ve orta öğrenimini Şam'daki Arap-Fransız el-Hurriye Okulu'nda tamamladı, 1982'de liseden mezun oldu ve Şam Üniversitesi'nde tıp eğitimi aldı. 1988'de tıp fakültesinden mezun olduktan sonra Şam'ın dış mahallelerindeki Tişrin Askerî Hastanesi'nde ordu doktoru olarak çalıştı. Dört yıl sonra Londra'ya yerleşerek Western Eye Hospital'da oftalmoloji alanında lisansüstü eğitime başladı; asıl mesleği ve uzmanlık alanı göz doktorluğudur. Çok az siyasi beklentisi vardı, babası ağabeyi Basil'i geleceğin cumhurbaşkanı olarak yetiştiriyordu. Basil'in 1994'teki ölümünden sonra Suriye'ye döndü; babası onu yeni veliaht yaptı. Beşşar, 1994'te Humus'taki askerî akademiye girdi. Babasının 2000'deki ölümüne kadar geçen altı buçuk yıl boyunca iktidarı devralmaya hazırlandı. 2000'de üst düzey bankacı Esma Ahras ile evlendi ve aynı yıl babasının ölümüyle boşalan cumhurbaşkanlığına seçildi.

Yönetimi

Akademisyenler ve analistler Esad'ın cumhurbaşkanlığını, Suriye'yi totaliter bir polis devleti olarak yöneten, çok sayıda insan hakları ihlali ve şiddetli baskıyla karakterize edilen son derece şahsileştirilmiş bir diktatörlük olarak nitelendirdi. Yeni siyasi sistem, Esad ailesine sadık, orduyu, güvenlik güçlerini ve gizli polisi kontrol eden Alevilerin hâkim olduğu Baas elitleri tarafından yönetiliyordu. İktidarının ilk on yılına yoğun sansür, yargısız infazlar, zorla kaybetmeler ve gizli polisin kapsamlı gözetimi damgasını vurdu.

İç savaş ve devrilmesi

2011'de Suriye devrimi sırasında protestoculara yönelik baskıların ardından ABD, Avrupa Birliği ve Arap Birliği'nin çoğunluğu Esad'a istifa çağrısında bulundu. Suriye İnsan Hakları Gözlemevi'ne göre Esad yanlısı güçler sivil ölümlerin yüzde 90'ından fazlasına neden oldu; iç savaşta en az 580 bin kişi öldü. 21 Ağustos 2013'te Guta'da gerçekleştirilen sarin gazı saldırısı en ölümcül kimyasal saldırıdır. Aralık 2013'te BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Navi Pillay, soruşturma bulgularının Esad'ın savaş suçlarıyla ilişkisini gösterdiğini söyledi. OPCW-BM soruşturmaları rejimi 2017 Han Şeyhun ve 2018 Duma kimyasal saldırılarından sorumlu buldu. 2023'te Kanada ve Hollanda, Esad hükûmetini BM İşkenceye Karşı Sözleşme'yi ihlal etmekle suçlayarak Uluslararası Adalet Divanı'nda dava açtı; 15 Kasım 2023'te Fransa, kimyasal silah kullanımı nedeniyle hakkında tutuklama emri çıkardı. Esad suçlamaları reddetti ve ABD başta olmak üzere yabancı ülkeleri rejim değişikliği girişimiyle suçladı. Kasım 2024'te muhalifler harekete geçti ve Aralık 2024'te Esad iktidardan devrildi.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Beşşar Esad maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.