Ali Ekrem Bolayır, vatan şairi Namık Kemal'in oğlu olarak 2 Ağustos 1867 tarihinde İstanbul'un Fatih ilçesinde dünyaya gözlerini açan, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan köprüde hem edebiyat dünyasını şekillendiren hem de devlet kademelerinde önemli görevler üstlenen müstesna bir şair, yazar ve öğretmendir. Sanatçı, çocukluk yıllarından itibaren babasının sürgün ve memuriyet hayatı nedeniyle Ege adalarında özel dersler alarak kendini yetiştirmiş, kazandığı derin entelektüel birikim sayesinde Servet-i Fünun edebiyatının en önemli öncülerinden biri haline gelmiştir. Hayatı boyunca kalemiyle vatan sevgisini, toplumsal meseleleri ve bireysel hisleri harmanlayan Bolayır, 27 Ağustos 1937'de yine doğduğu şehirde hayata gözlerini yummuştur.
Saray Katipliğinden İmparatorluk Valiliğine Uzanan Bir Ömür
İstanbul Fatih'teki Hobyar mahallesinde doğan Ali Ekrem, devrin Niş kadısı Mustafa Ragıp Efendi'nin kızı Nesime Hanım ile büyük vatan şairi Namık Kemal'in evladıdır. Feride ve Ulviye isimli iki kız kardeşiyle birlikte büyüyen yazar, eğitim hayatına Fatih Askeri Rüştiyesi'nde adım atsa da burada sadece bir yıl kalabilmiştir. Babasının görev yeri değişikliği sebebiyle eğitimine Rodos ve Sakız Adası gibi merkezlerde özel hocalardan ders alarak devam etmek zorunda kalmıştir. Bu süreçte Doğu ve Batı kültürlerini yakından tanıma fırsatı bulan genç Ali Ekrem, çok iyi düzeyde Arapça, Farsça and Fransızca öğrenerek edebiyat dünyasına erken yaşta ısınmıştır. Yirmi yaşına geldiğinde Dersaadet'e dönen genç yetenek, Padişah II. Abdülhamid tarafından saray bünyesinde görevlendirilmiş and 1888 yılında atandığı Mabeyn-i Humayun Katipliği vazifesini tam 18 yıl boyunca aralıksız sürdürmüştür.
Özel hayatında da hareketli bir yaşam süren Ali Ekrem Bey, 1894 senesinde Kavalalı Ahmet Celal Paşa'nın kızı Zeynep Celile Hanım ile dünya evine girmiştir. Bu birliktelikten Mehmet Kemal Cezmi ile Ayşe Masume adında iki çocuk dünyaya gelmiştir. Yazarın bir diğer evliliği ise Lofçalı Ahmed Cevdet Paşa'nın en genç torunu Azize Hanım ile gerçekleşmiş, bu evlilikten de Hatice Selma ve Fatma Beraat isminde iki kız evladı olmuştur. Aile hayatındaki bu zenginlik, onun edebi eserlerindeki duygu dünyasını da derinden etkilemiştir.
Edebi Çizgisi ve Servet-i Fünun Dönemi
Edebiyat dünyasında adını duyurmaya başladığı yıllarda Edebiyat-ı Cedide topluluğuna katılan yazar, şiirlerini okuyucuya ulaştırırken İlham ve A. Nadir takma adlarını tercih etmiştir. Asıl edebi gücünü yansıtan en olgun yapıtlarını 1896 ile 1900 yılları arasında meşhur Servet-i Fünun Dergisi'nde yayımlayarak geniş kitlelere ulaşmıştır. Özellikle 1897 yılındaki Osmanlı-Yunan Savaşı sırasında kaleme aldığı ve derginin özel sayısında basılan Vasiyet adlı şiiri, onun adını tüm ülkede duyuran en önemli eseri olmuştur. Ancak topluluğun lideri Tevfik Fikret'in kendi yazdığı bir makale üzerinde değişiklik yapmasına sinirlenerek bu edebi gruptan yollarını ayırmıştır. Gruptan ayrılsa da edebiyata olan tutkusunu hiçbir zaman kaybetmeyen şair, tñpkı Tevfik Fikret gibi şiir dilini düzyazıya yaklaştırma gayreti içerisinde olmuştur. 1908 yılına kadar daha çok kişisel duyguları ve bireysel temaları işleyen sanatçı, Meşrutiyet'in ilanıyla birlikte rotasını toplumsal, vatani ve dini konulara çevirmiştir. Özellikle Çanakkale ve İstiklal Savaşı dönemlerinde kaleme aldığı coşkulu kahramanlik şiirleriyle halkın milli duygularına tercüman olmuştur.
Devlet Hizmeti, Akademik Yıllar ve Hazin Son
Devlet kademelerinde önemli sorumluluklar alan Ali Ekrem Bey'in idari kariyeri oldukça hareketli geçmiştir. Bu süreçte üstlendiği önemli idari görevlerden bazıları şunlardır:
- 1906 yılında atandığı Kudüs Mutasarrıflığı görevi,
- 1908 yılında getirildiği ancak kısa süre sonra istifa ettiği Beyrut Valiliği,
- Aynı yıl başlayan ve Balkan Savaşı'nın patlak vermesiyle sona eren Cezayir-i Bahr-i Sefid Valiliği.
Balkan Savaşı'nın ardından İstanbul'a dönen yazar, idari görevlerinin yanı sıra akademik dünyada da derin izler bırakmıştır. Ünlü şair Mehmet Akif Ersoy'un önerisiyle Darülfünun bünyesinde edebiyat tarihi öğretmenliğine adım atmıştır. 1914 yılında Osmanlı'nın ilk konservatuvarı kurulurken, kuruma "güzellikler evi" manasına gelen Darülbedayi isminin verilmesini teklif etmiş ve bu teklif kabul görüştür. Ancak hayatı sadece başarılarla dolu olmamış, 1917 yılında oğlu Mehmet Kemal Cezmi'nin intiharıyla sarsılmıştır. Bu büyük acının etkisiyle ruhsal sağlığı bozulan yazar, bir dönem ünlü hekim Mazhar Osman Bey'in kliniğinde tedavi görmüştür.
Sonraki yıllarda Galatasaray Sultanisi ve yeniden Darülfünun bünyesinde şerh-i mütun müderrisliği gibi görevlerde bulunan yazar, 1933 yılındaki üniversite reformuna kadar akademik hayatını sürdürmüştür. Reform sonrasında açıkta kalınca Maltepe Askeri Lisesi'nde öğretmenlik yapmaya çalışmış ancak yaşlılık ve ilerleyen gırtlak kanseri hastalığı nedeniyle zorlanmıştır. Ömrünün son dönemini hastanelerde geçiren değerli edebiyatçı, 27 Ağustos 1937'de İstanbul'da vefat etmiş ve naaşı Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedilmiştir.