Türk askeri ve siyasi tarihinin en çok konuşulan isimlerinden biri olan eski parlamenter ve emekli Tuğgeneral Ali Elverdi, 1924 yılında Bursa'nın Mustafakemalpaşa ilçesinde doğdu, askeri ve siyasi kariyerinde üstlendiği kritik rollerle hafızalarda yer edindi. Elverdi, özellikle 1963 yılındaki darbe girişiminin bastırılmasındaki rolü ve 12 Eylül döneminde Deniz Gezmiş ile arkadaşlarının idam kararını vermesiyle tanınmaktadır. Hayatı tarihi dönüm noktalarıyla şekillendi.
Mustafakemalpaşa'dan Harp Akademisine ve İlk Kahramanlık Sınavı
İlk ve orta öğrenimini başarıyla bitiren Elverdi, lise yıllarının ardından askeri eğitime yönelmeyi tercih etti. Bu doğrultuda subay adayı olarak Harp Akademisi'ne kaydolarak gelecekteki askeri kariyerinin ilk sağlam temelini attı. Akademideki eğitimi sürerken, 21 Mayıs 1963 tarihinde Albay Talat Aydemir liderliğinde gerçekleştirilen darbe girişimi ülkenin üzerine kabus gibi çöktüğünde o, 28. Tümen Kurmay Başkanıydı. Bu tehlikeli saatlerde inisiyatif alan Kurmay Başkanı Ali Elverdi, Ankara'daki radyo evine baskın düzenleme kararı verdi. Gerçekleştirdiği bu baskın sayesinde isyancı askerleri etkisiz hale getirerek darbe teşebbüsünün seyrini tamamen değiştirdi. Kararlı duruşu askeri çevrelerde takdir topladı. İsyan girişiminin başarısızlığa uğratılmasının ardından mikrofon başına geçen Elverdi, radyo yayını vasıtasıyla kalkışmanın Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından bastırıldığını duyurdu. Halka yapılan bu kritik açıklama, sokaklardaki ve kışlalardaki belirsizliği sona erdirerek ülkede sükuneti yeniden sağladı. Söz konusu darbe girişiminin tamamen akamete uğramasıyla Albay Talat Aydemir ile Binbaşı Fethi Gürcan idam cezasına çarptırıldı. İki subayın cezası daha sonra infaz edildi.
Sıkıyönetim Mahkemesi Başkanlığı ve Tarihi İdam Kararları
Başarılı hizmetlerinin ardından Harp Akademisi'nden mezun olan Ali Elverdi, Tuğgeneral rütbesine terfi ettirilerek ödüllendirildi. Bu rütbe artışından sonra, ülkenin çalkantılı 12 Eylül döneminde Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı bünyesinde görevlendirildi. Bu kritik süreçte Ankara 1 Numaralı Sıkıyönetim Mahkemesi Başkanı olarak atanan Elverdi, ülkenin en tartışmalı davalarını yönetti. Kendisi, sol hareketin önde gelen isimleri hakkında idam kararını verdi. Tarihe geçen bu kararı alan mahkeme heyetinin başkanlığını bizzat kendisi yürütmekteydi.
Söz konusu mahkemenin aldığı bu tarihi karar neticesinde şu isimlerin idamı kesinleşmiştir:
- Deniz Gezmiş
- Hüseyin İnan
- Yusuf Aslan
Toplumda derin izler bırakan ve büyük tartışmalara neden olan bu idam kararlarını, 1977 yılında kaleme aldığı kitabında detaylıca savundu. Söz konusu esere, görüşlerini açıkça ortaya koyan 'Bu Vatana Kastedenler' adını verdi. Kitap yayımlandığı dönemde geniş yankı uyandırdı.
Siyaset Yılları, İnziva ve Sessiz Veda
Askeri kariyerinin sonuna gelen Tuğgeneral Elverdi, 1974 senesinde rütbesiyle Türk Silahlı Kuvvetleri'nden emekliye ayrıldı. Orduya veda ettikten sonra sivil hayata adım atan emekli paşa, siyaset sahnesinde aktif rol almaya karar verdi. Bu amaçla, 1975 yılında yapılan milletvekili seçimlerinde Adalet Partisi saflarından Bursa bölgesi adayı olarak yarışa girdi. Sandıktan zaferle çıkan Elverdi, Bursa Milletvekili sıfatıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne girmeyi başardı. Parlamentoda yasama faaliyetlerine katılarak hem kendi şehrini temsil etti hem de siyasi çalışmalarını sürdürdü. Yaşlılık yıllarında sağlığı giderek bozulmaya başladı. Multiple Skleroz (MS) ve Alzheimer hastalıklarına yakalanan eski siyasetçi, uzun süreli bir inziva dönemine çekildi. Toplumsal hayattan tamamen uzaklaşarak evinde dinlendi. Takvimler 17 Nisan 2010 tarihini gösterdiğinde, yemek borusuna kaçan yabancı bir cisim nedeniyle nefessiz kalarak hayata gözlerini yumdu. Ölümü gerçekleştiğinde geride son derece tartışmalı bir miras bıraktı.