Ahmet Celal Sahir Erozan, Türk edebiyat tarihinin en renkli dönemlerinden geçerek hece veznine ve Türkçenin sadeleşmesine hayatını adamış, Cumhuriyet döneminde ise siyaset sahnesinde boy göstermiş çok yönlü bir aydın olarak bilinir. 29 Eylül 1883 tarihinde İstanbul'da dünyaya gözlerini açan yazar, şiirlerinde kadını ve aşkı en ince duygularla işleyerek "aşk ve kadın şairi" ünvanıyla edebiyat dünyasında derin izler bırakmıştır. Sanatçı, hem Servet-i Fünun ve Fecr-i Ati dönemlerinin sanat anlayışını yansıtmış hem de Milli Edebiyat ve Cumhuriyet inkılaplarının heyecanlı bir savunucusu olmuştur. Türk Dil Kurumunun kurucu kadrosunda yer alan şair, 16 Kasım 1935 günü hayata gözlerini yumana dek dil devrimi için aralıksız mücadele etmiştir.
Saraydan Edebi Topluluklara Uzanan Bir Gençlik
Celal Sahir, Osmanlı'nın seçkin ailelerinden birine mensuptu. Yemen Valisi İsmail Hakkı Paşa ile şair Fehime Nüzhet Hanım'ın oğlu olan yazar, eğitimine Numune-i Terakki Mektebinde adım attı. Davut Paşa Rüştiyesi ile Vefa İdadisinde devam eden öğrenim hayatının ardından hukuk eğitimi almak istedi. Ancak bu alandaki yükseköğrenimini yalnızca iki yıl sürdürdü. Edebi yeteneği çocukluk yıllarında filizlenen Celal Sahir, henüz dokuz yaşındayken etkileyici şiir okuma tarzıyla Sultan II. Abdülhamit'in beğenisini kazandı. Sarayda padişahın konuğu olarak şiirler okuyan küçük Celal, bu başarısı karşılığında liyakat nişanına layık görüldü.
Genç şairin profesyonel edebiyat yolculuğu ise on altı yaşında, 1899 yılında başladı. Dönemin popüler yayın organları olan İrtikā, Ma'lûmât, Musavver Fen ve Edeb, Pul ile Lisan gibi dergilerde ilk eserleri neşredildi. Yazılarında Ahmet Celal, Velhan, Şârık ve Hikmet Celal gibi farklı takma isimler tercih etti. Kendisine "Sahir" ismini de ekleyerek Servet-i Fünun topluluğunun en genç kalemi olarak gruba katıldı. Fransızca bilgisini geliştirip Batı edebiyatını yakından tanıdıkça edebi bakış açısı köklü bir değişime uğradı. Servet-i Fünun dergisi kapatılana dek bu çatı altında şiir ve yazılarını yayımlamayı sürdürdü.
Edebi Dönüşüm ve Milli Mücadele Yılları
Meşrutiyet'in ilan edilmesiyle birlikte yayıncılık faaliyetlerine hız veren Celal Sahir Erozan, Seyyâre ve Demet adını taşıyan dergileri okurla buluşturdu. 1909 yılına gelindiğinde, edebiyat tarihinde önemli bir yeri olan Fecr-i Ati topluluğunun kuruluşuna öncülük ederek bu oluşumun ilk başkanı oldu. Resmi görevlerde de yer alan sanatçı, 1903 yılında Hariciye Nezâreti'nde katip olarak devlet memurluğuna başladı. Mercan, Kabataş, İstanbul Erkek Lisesi, Mekteb-i Sultânî ve İstanbul Muallim Mektebi gibi dönemin prestijli okullarında kompozisyon, edebiyat ve Fransızca dersleri verdi. 1911 senesinde Selanik'e geçerek Türk Yurdu, Türk Derneği ve Genç Kalemler dergilerinin yazar kadrosunda yer aldı.
Birinci Dünya Savaşı ve Mütareke yıllarında ticaretle ilgilenen yazar, Barut Şirketi bünyesinde komiserlik görevini yürüttü. Cumhuriyetin ilanından sonra ise rotasını tamamen Ankara'ya çevirdi. Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün özel arzusu doğrultusunda 1928 yılında Zonguldak Milletvekili olarak meclise girdi. TBMM'nin üçüncü döneminin sonlarından itibaren yaşamının son anına kadar Zonguldak mebusu olarak parlamentoda görev yapmayı sürdürdü. Bu süreçte hem Atatürk'ün yakın dostları arasında yer aldı hem de meclis çatısı altında ülkesine hizmet etti.
Dil Devriminin Öncüsü ve Edebi Mirası
Celal Sahir'in edebi çizgisi zamanla büyük değişimler geçirdi. Servet-i Fünun ve Fecr-i Ati dönemlerinde bireysel temaları işleyen tipik bir şair portresi çizen yazar, Milli Edebiyat akımıyla birlikte "Türkçü", Cumhuriyet devrinde ise "Kemalist" bir çizgiye ulaştı. Milli Edebiyat'a katıldıktan sonra dilini tamamen sadeleştirdi. Aruz veznini terk ederek hece ölçüsünü benimseyen yazar, toplum meselelerine eğildi. Şiirde yeniliğe son derece açık olan Celal Sahir, zaman içinde ölçüsüz ve kafiyesiz şiir akımını dahi deneyecek kadar cesur adımlar attı. Tiyatro, eleştiri, sosyal konular ve Batı yazını hakkında nesirler kaleme aldı. Sanat yaşamında Muallim Naci, Tevfik Fikret, Cenab Şahabeddin ve Mehmet Emin Yurdakul gibi isimlerden esinlendi.
Onun en büyük miraslarından biri, Türk harf ve dil devrimlerindeki aktif rolüdür. Yeni Türk alfabesinin belirlenmesi için oluşturulan komisyonda görev alan şair, Türk Dili Tetkik Cemiyeti'nin (Türk Dil Kurumu) başkan yardımcılığı görevini de üstlendi. Samih Rıfat, Ruşen Eşref Ünaydın ve Yakup Kadri Karaosmanoğlu ile birlikte kurumun kurucu dört ismi arasında yer alarak ömrü boyunca savunduğu dilde sadeleşme ülküsünün hayata geçmesini sağladı. 1932 yılındaki ilk Türk Dil Kurultayında Lugat ve Istılah Kolu başkanlığını yürüttü. İkinci kurultayda bu birim Lugat Kolu olarak ikiye ayrıldığında da bu önemli görevi sürdürmeye devam etti.
Celal Sahir Erozan, özel hayatında üç evlilik gerçekleştirdi. İlk evliliğini 1904 yılında Hâlet Hanım ile yapan şairin bu evliliğinden Nüzhet, Nüveyre ve Berin isminde üç evladı dünyaya geldi. Kızı Berin Nadi, ilerleyen yıllarda Cumhuriyet Gazetesi'nin sahibi Nadir Nadi Abalıoğlu ile hayatını birleştirdi. 1919'da yaptığı ikinci evliliği olan Lütfiye Hanım'dan çocuğu olmadı. Son evliliğini ise 1928'de oyun yazarı Aliye Hanım ile gerçekleştirdi. Bu evlilikten Türkay ile tıp dünyasında profesörlük ünvanına ulaşacak olan patolog Yener Erozan dünyaya gözlerini açtı. Türk edebiyatının bu kıymetli kalemi, 16 Kasım 1935 tarihinde henüz 52 yaşındayken akciğer kanseri nedeniyle İstanbul'da yaşama veda etti.
Celal Sahir Erozan'ın Eserleri
- Beyaz Gölgeler (1909)
- Buhran (1909)
- Siyah Kitap (1911)
- Kardeş Sesi (1908)
- Simon (1914)
- Kırâat-i Edebiyye (1915)
- İstanbul İçin Meb’us Namzedlerim (1919)
- Müntehab Çocuk Şiirleri (1920)
- Resimli Ay İmlâ Lugatı (1928)