Diyarbakır'ın Silvan ilçesinde 1953 yılında hayata gözlerini açan Yekta Uzunoğlu, çok yönlü kalemi, tıbbi dehası ve aktivist kimliğiyle yakın tarihin en sıradışı figürleri arasında yer alır. Genç yaşta eğitim için gittiği Avrupa'da önemli siyasi dönüm noktalarına tanıklık eden kütüphane dolusu bir ömür süren yazar, mücadeleci ruhuyla tanınır. Hem hekimlik hem de yayıncılık alanındaki vizyoner adımlarıyla tanınan entelektüel, yaşamı boyunca özgür çalışmalara imza atmıştır.
Avrupa Yılları ve Siyasi Mücadele
Lise tahsilini Siverek Lisesi ve ardından İstanbul'daki Pertevniyal Anadolu Lisesi bünyesinde tamamlayan genç Yekta, üniversite eğitimi için 1971 yılında ilk olarak Fransa'ya yöneldi. Türkiye'deki askeri muhtıranın ardından ailesinin kendisine gönderdiği maddi desteğin kesilmesi üzerine yönünü Prag kentindeki tıp fakültesine çevirdi. Değerli kültür insanlarından Kamuran Ali Bedirhan'ın öncülüğünde kazandığı bursla Prag Charles Üniversitesi tıp bölümüne kaydoldu ve 1979 yılında burayı başarıyla bitirerek tıp doktoru unvanını aldı.
Öğrencilik döneminde çalkantılı bir dönem geçiren hekim, Varşova Paktı askerlerinin ülkeyi işgal etmesine karşı düzenlenen gösterilerde aktif rol oynadı. Prag yönetiminin Irak kökenli öğrencileri Bağdat rejimine teslim etmeye yönelmesi üzerine 1975'te Hecî Ehmedî ile birlikte İsveç Büyükelçiliğinde bir açlık grevi örgütledi. Aynı yıllarda yayıncılık dünyasına da adım atarak, 1976 yılında gizli yollarla Ararat yayınevini faaliyete geçirdi. Bu girişim, Avrupa üzerinde Kürtçe literatür üreten ilk illegal merkez olma özelliğini taşıyordu.
Yazar, bu yayınevi aracılığıyla kendi kaleme aldığı çalışmaların yanı sıra ünlü dil bilim uzmanı Joyce Blau'nun araştırmalarını da farklı lisanlarda okurla buluşturdu. Bu dönemde yayımlanan önemli eserleri şunlardır:
- Kürtler'de Sevgi
- Kürtler'in Vatanı
- Kürtler'in Efsanesi
Komünist idareye karşı duran aydınların oluşturduğu Harta 77 (77 Bildirgesi) sivil hareketinde görev alan Uzunoğlu, siyasi çalışmaları nedeniyle 1979 yılında sınır dışı edildi. Ardından yerleştiği Fransa'da saygın Pasteur Enstitüsü tarafından araştırma bursuna layık görüldü. Ancak ihtisasının hemen başında bu imkanları iade edip Sınır Tanımayan Doktorlar ekibine katılarak İran sınırındaki ihtiyaç sahiplerine yardım eli uzattı. Buradaki insani yardım faaliyetleri sebebiyle 1981 yılında vatandaşlıktan çıkarıldı.
Kuruculuklar ve Kültür Elçiliği
Almanya'dan siyasi sığınma hakkı elde eden idealist doktor, 1983 yılında Paris Kürt Enstitüsü kurucular heyetinde yer alarak kültürel faaliyetlerini sürdürdü. Hemen sonrasında Bonn şehrinde kurduğu enstitüyü 1988 yılına dek koordine etti. Medya alanında da ilkleri gerçekleştiren Uzunoğlu, Monte Carlo radyosundan kısa dalga Kürtçe yayınların öncülüğünü üstlendi ve bizzat program sunuculuğu yaptı.
Kadife Devrimi Sonrası ve Büyük Adalet Savaşı
Ülkedeki siyasi dönüşümün ardından Prag'a dönen başarılı girişimci, ardı ardına kurduğu 17 şirketle büyük bir servetin sahibi oldu. Girişimci kimliği bu saldırıyla bitti. Ancak bu yükseliş, 1994 yılında uğradışı silahlı bir saldırıyla kesintiye uğradı. Enerji alanındaki yatırım girişimlerinin yerli ve yabancı bazı otoriteleri rahatsız etmesi yüzünden komploya kurban gittiğini öne süren yazar; şantaj, alıkoyma, işkence ve cinayet planı suçlamalarıyla 1994 ile 1997 yılları arasında cezaevinde kaldı.
Tam 13 yıl süren amansız bir yargı sürecinin ardından tüm suçlamalardan beraat eden Uzunoğlu, Çek Cumhuriyeti adli tarihinde emsalsiz bir rekor kırarak en yıksek tazminat bedeline hak kazandı. Karşılaştığı bu hukuk dışı uygulamaları ve yaşatılanları, ülkenin en prestijli gazetecilerinden Petr Žantovský ile birlikte kaleme aldığı Výpověď (İfade) isimli kitabında detaylarıyla açıkladı. Kitap, ülkede geniş kitlelere ulaştı. Büyük ses getiren bu yapıt, yaşamı boyunca özgür sesini yitirmeyen bir kültür insanının sınırları aşan mücadelesini tüm dünyaya duyurdu.