Türk edebiyat tarihindeki en istikrarlı yayıncılık serüvenine imza atan yazar, şair ve çevirmen Yaşar Nabi Nayır, 25 Aralık 1908 tarihinde Makedonya'nın Üsküp kentinde dünyaya gözlerini açtı. Yaşamı boyunca kültürel kalkınmaya adanmış bir ömür süren Nayır, edebiyat dünyamızın en uzun soluklu yayın organlarından biri olan Varlık Dergisi'ni kurarak Türk kültür hayatında silinmez izler bıraktı. Üsküp'te başlayan ve İstanbul'da nihayete eren bu üretken yaşam, edebiyatın hemen her alanında verilen özgün eserlerle ve yetiştirilen yeni yeteneklerle taçlandı. Şiir, öykü, roman ve oyun gibi farklı edebi türlerde kalem oynatan yazar, Türk yazın dünyasına yön veren Yedi Meşale hareketinin de kurucu isimleri arasında yer alarak adını altın harflerle yazdırdı.
Üsküp'ten İstanbul'a Uzanan Çocukluk ve Gençlik Yılları
Yaşar Nabi Nayır'ın çocukluk dönemi Balkan Savaşları'nın zorlu gölgesinde geçti. İlk eğitimine doğduğu yer olan Üsküp Mahalle Mektebi'nde adım attı. Savaşın yarattığı karmaşa nedeniyle annesiyle birlikte sık sık İstanbul'a gitmek zorunda kaldı. Bu durum, onun ilköğrenimini iki farklı şehir olan Üsküp ve İstanbul arasında tamamlamasına yol açtı. Nayır ailesi, 1924 senesinde kesin olarak İstanbul'a göç etti ve buraya yerleşti. Genç edebiyatçı, henüz öğrencilik yıllarındayken Türk Kadın Yolu dergisinin genç yazarları arasında kendisine yer buldu. Bu yayın organında 1925 ile 1927 yılları arasında düzenli olarak yazılar kaleme aldı. Galatasaray Lisesi'nden 1929 yılında mezun olarak eğitim hayatının önemli bir aşamasını geride bıraktı.
Kamu Hizmetinden Çevirmenliğe Edebi Arayışlar
Okuldan mezuniyetinin ardından bir süre Ziraat Bankası ve Merkez Bankası bünyesinde görev aldı. Ancak onun asıl tutkusu kelimeler ve edebiyattı. Bu amaçla 1934-1940 yılları arasında Hâkimiyet-i Milliye gazetesinde yazar ve çevirmen olarak çalıştı. Kariyer basamaklarını hızla tırmanırken devlet kurumlarında da önemli sorumluluklar üstlendi. Türk Dil Kurumu çatısı altında 1940 ile 1943 yılları arasında mesai harcadı. Hemen sonrasında ise Milli Eğitim Bakanlığı Tercüme Bürosu'nda görev aldı. Buradaki önemli çeviri faaliyetlerini 1946 yılına kadar büyük bir özveriyle sürdürdü. Tüm bu süreçte edebi çalışmalarını da aksatmadan devam ettirdi.
Türk Edebiyatının Dönüm Noktası: Varlık Dergisi ve Yayınevi
Yaşar Nabi, 15 Temmuz 1933 tarihinde Ankara'da Varlık Dergisi'nin ilk sayısını çıkardı. Bu cesur adım, Türk yayıncılık tarihi için adeta yeni bir dönemin kapısını araladı. Çünkü bu dergi, ilerleyen yıllarda edebiyatımıza yepyeni yetenekler kazandıracak devasa bir okula dönüşecekti. Ankara'da başlayan bu yayıncılık serüveni, 1946 yılında İstanbul'a taşınarak yeni bir boyut kazandı. Derginin merkezini İstanbul'a taşıdıktan sonra memuriyetten ayrılarak kendisini tamamen yayıncılık dünyasına adadı. Varlık Yayınevi'ni hayata geçirerek Türk okurlarla binin üzerinde eseri buluşturmayı başardı. Çalışmalarını sadece bu alanla sınırlı tutmayan üretken yazar, Cep Dergisi adında yeni bir proje başlattı. Dünya edebiyatından seçkin örnekler sunan bu yayını 1966-1969 yılları arasında yirmi dokuz sayı çıkardı. Yaşar Nabi Nayır, Varlık Dergisi'ni tam kırk sekiz yıl boyunca hiç aksatmadan yayımladı. Bu benzersiz başarı, Türk basın ve yayıncılık tarihinde eşine az rastlanır bir istikrar örneşidir.
Muzaffer Reşit İmzası, Uluslararası Başarılar ve Mirası
Çok yönlü bir kaleme sahip olan Nayır, şiir dışında birçok farklı türde eser üretmiştir. Edebiyata kazandırdığı başlıca yapıt türleri şunlardır:
- Şiirler ve edebi öyküler
- Romanlar ve tiyatro oyunları
- Kültürel denemeler ve çeviri çalışmaları
Kendi adının yanı sıra bazı çalışmalarında Muzaffer Reşit takma ismini kullandı. Uluslararası P.E.N. Yazarlar Derneği'nin Türk Başkanlığı görevini üstlenerek ülkemizi başarıyla temsil etti. Türk kültür yaşamına sunduğu paha biçilemez katkılar devlet nezdinde de karşılık buldu. Türk kültürüne hizmetleri nedeniyle Kültür Bakanlığı, 1979 yılında kendisini Kültür Bakanlığı Büyük Ödülü ile onurlandırdı. Yaşamının son anına kadar uluslararası bu derneğin Türkiye başkanlığı vazifesini layıkıyla sürdürdü. Evli ve iki evlat sahibi olan büyük usta, 1981 yılında İstanbul'da hayata veda etti.
Onun vefatının ardından Varlık Dergisi'nin genel yayın yönetmenliğini kızı Filiz Nayır Deniztekin üstlendi. Böylece babasının başlattığı bu köklü edebiyat mirasını sonraki nesillere taşıma görevini üstlendi. Büyük yayıncının aramızdan ayrılışının birinci yıldönümünde Yaşar Nabi'ye Saygı adlı özel bir inceleme kitabı yayımlandı. Genç yetenekleri destekleme vizyonu, onun adını taşıyan ödüllerle bugün de canlı tutulmaktadır. Her yıl derginin kuruluş günü olan 15 Temmuz'da otuz yaş altı yazar ve şairlere ödüller dağıtılmaktadır. Bu anlamlı gelenek sayesinde genç kalemlerin Türk edebiyatına kazandırılması süreci gururla devam ettirilmektedir.