William Saroyan, 31 Ağustos 1908 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri'nin Kaliforniya eyaletine bağlı Fresno kentinde göçmen bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gözlerini açan, edebiyat dünyasında kendine özgü samimi tarzıyla derin izler bırakmış Amerikalı Ermeni bir yazar ve oyun yazarıdır. Asıl adı Aram Karaoğlanyan olan bu usta kalem, Bitlis'ten Amerika'ya uzanan köklü bir aile geçmişine sahip olup, insanı ve göçmenlerin vatan hasretini odağına alan eserleriyle dünya çapında büyük bir üne kavuşmuştur.
Fresno Yetimhanesinden Edebiyat Zirvesine
Ermeni bir ailenin ferdi olan Aram Karaoğlanyan, Osmanlı topraklarından göç eden anne ve babasının kucağında Fresno topraklarında hayata başladı. Ancak babasını henüz üç yaşındayken kaybetmesi, onun ve kardeşlerinin hayatını kökten değiştirdi. Annesi, geçim sıkıntıları yüzünden çocuklarını bir Presbiteryen yetimhanesine yerleştirmek zorunda kaldı. Beş yıllık ayrılığın ardından aile Fresno kentinde yeniden bir araya gelse de küçük William'ın okul hayatıyla arası hiçbir zaman iyi olmadı. On beş yaşında eğitimi tamamen bırakan genç Saroyan, geçimini sağlamak için farklı işlerde çalıştı. Yazar olmak onun tek hayaliydi. İçindeki yazma tutkusunu asla kaybetmedi.
Yazarlık yolundaki ilk başarısını 1933 yılında Story dergisinde yayımlanan ilk öyküsüyle yakalayan Saroyan, asıl büyük çıkışını bir yıl sonra gerçekleştirdi. Random House yayınevi tarafından 1934 yılında basılan "The Daring Young Man on the Flying Trapeze and Other Stories" adlı ilk kitabı, o dönemin en çok satan öykü derlemesi unvanını aldı. Bu başarı, onun elli yılı aşacak üretken kariyerinin en güçlü kıvılcımı oldu. Yazmak artık onun yaşam biçimiydi.
Benzersiz Bir Tarz: Saroyanesque ve Absürt Tiyatro
William Saroyan, kaleme aldığı altmışı aşkın eserde kendi adıyla anılacak olan "Saroyanesque" üslubunu yarattı. Bu tarz; konuşma diline yakın, içten, coşku dolu ve süslü anlatımlardan tamamen uzak bir yapıya sahipti. O, hikayelerinde yalnızca insanı ve onun yalın duygularını anlattı. San Joaquin Vadisi'ndeki Ermeni çiftçilerle geçen çocukluk anıları ile göçmenlerin hissettiği derin sıla özlemi, yazarın en büyük ilham kaynağıydı.
Tiyatro dünyasında da devrim niteliğinde adımlar atan Saroyan, Samuel Beckett gibi isimlerden çok daha önce absürt tiyatronun ilk habercisi kabul edilen eserler verdi. 1939 tarihli "The Time of Your Life" adlı oyunuyla büyük ses getiren yazar, bu yapıtıyla 1940 yılında prestijli Pulitzer Ödülü almaya hak kazandı. Ancak sanatın ödüllerle yargılanamayacağını savunarak bu ödülü reddetmesi, onun ödün vermez duruşunun en büyük kanıtı oldu. 1943 yılında ise "The Human Comedy" filmi için yazdığı senaryoyla Oscar Ödülü kazanarak sinema dünyasında da adından söz ettirdi.
Bitlis'e Uzanan Kökler ve Fırtınalı Bir Yaşam
Saroyan'ın hayatı sadece edebiyatla değil, köklerine olan derin bağlılığı ve fırtınalı ilişkileriyle de şekillendi. 1943'te Carol Grace ile evlenen yazarın bu birliktelikten Aram ve Lucy adında iki çocuğu dünyaya geldi. Ancak alkol ve kumar bağımlılığı evliliğini derinden sarstı. 1949'daki boşanmanın ardından 1951'de yeniden nikah masasına oturan çift, yalnızca bir yıl sonra yollarını kesin olarak ayırdı. Yazarın Sanora Babb ile 1932-1941 yılları arasında sürdürdüğü mektuplaşmalar ise onun için platonik bir aşk hikayesi olarak tarihe geçti.
Köklerine duyduğu sevgi, onu 1964 yılında büyük bir dünya turuna çıkardı. Bu yolculuğun en anlamlı durağı ise ata yurdu olan Türkiye'deki Bitlis şehriydi. Ziyareti sırasında dönemin başbakanı İsmet İnönü ile bir araya gelen Saroyan, ardından gazeteci Fikret Otyam eşliğinde Bitlis sokaklarını adımladı. Yolculuk boyunca Fakir Baykurt'un çaldığı sazı dinledi, Gevaş ilçesinde şair Gülten Akın ile sohbet etti. Bu tarihi seyahat, yıllar sonra yönetmen Lusin Dink tarafından 2012 yılında belgeselleştirildi.
Dünyaya Veda ve Ölümsüz Miras
Prostat kanseri sebebiyle 18 Mayıs 1981'de Fresno'da 73 yaşında hayata gözlerini yuman Saroyan, ardında devasa bir edebi miras bıraktı. Sanat dünyası büyük bir değerini yitirdi. Kendi vasiyeti doğrultusunda naaşı yakıldı ve küllerinin yarısı doğduğu California topraklarına, diğer yarısı ise Ermenistan'ın başkenti Erivan'daki Gomitas Mezarlığı'na gömüldü. Erivan'da Aram Haçaturyan, Martiros Saryan ve Sergei Paracanov gibi ünlü sanatçıların yanında huzura kavuştu. Külleri iki farklı vatana bölündü.
UNESCO tarafından 2008 yılı "Saroyan Yılı" olarak ilan edilerek anısı tüm dünyada yaşatıldı. Türkiye'de ise usta yazarın sahnelenen ilk oyunu "Time Of Your Life", 2006-2007 sezonunda "Hayatı Yaşamak" ismiyle Ankara Devlet Tiyatrosu sahnesinde izleyicilerle buluştu.
Yazarın Öne Çıkan Bazı Eserleri
- The Daring Young Man on the Flying Trapeze (1934)
- My Name Is Aram (1940)
- The Human Comedy (1943)
- The Time of Your Life (1939 - Oyun)
- My Heart's in the Highlands (1939 - Oyun)