Ali Tevfik Salim Sağlam, yirminci yüzyılın başlarında İstanbul'da tıp dünyasına adım atarak Türkiye'deki modern sağlık sisteminin inşasında kritik roller üstlenen seçkin bir askeri hekim ve bilim insanıdır. 27 Mayıs 1882 tarihinde İstanbul'da doğan ve ülkemizin sağlık alanındaki gelişimine katkıda bulunmak isteyen Sağlam, tüberkülozla mücadelenin kurumsal temellerini atarken ilk akciğer hastalıkları kürsüsünün kuruluşunu da bizzat gerçekleştirmiştir. İstanbul Üniversitesi rektörlüğü gibi üst düzey idari görevlerin yanı sıra Türkiye Verem Savaş Derneği'nin liderliğini üstlenerek topluma uzun yıllar hizmet etmiştir. 11 Temmuz 1963'teki vefatına kadar tıp dünyasındaki ağırlığını korumuştur.
Tevfik Sağlam'ın İlk Yılları ve Askeri Tıp Eğitimi
Sadaret Şifre Kalemi Müdürü Mehmet Salim Bey ile Nevber Hanım'ın oğlu olan Tevfik Sağlam, çocukluk yıllarını Osmanlı bürokrasisinin merkezinde geçirdi. Başarılı hekim, mesleki gelişimine katkı sağlayan eğitim hayatı boyunca sırasıyla şu kurumlarda dersler almıştır:
- Sultanahmet Nakilbent Okulu
- Soğukçeşme Askeri Rüştiyesi
- Çengelköy Askeri Tıbbiye İdadisi
- Demirkapı'daki Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane
Klinik Çalışmaları, İlk Kitabı ve Cephe Görevleri
Genç yüzbaşı, diplomasını aldıktan sonra Topkapı Sarayı içinde yer alan Gülhane Tatbikat Hastanesi'nin İç Hastalıkları Kliniği'nde bir sene süreyle çalıştı. Bu süreçte Süleyman Numan Paşa'nın asistanı olma fırsatını buldu. 1906 yılında açılan sınavı kazanarak Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane İç Hastalıkları öğretmen yardımcılığı görevine getirildi ve böylece Gülhane'deki çalışmalarından ayrıldı. Askeri ve sivil tıp okullarının birleştirilmesiyle yeni bir yapıya bürünen Darülfünun Tıp Fakültesi bünyesinde, eski hocası Süleyman Numan'ın yanında Üçüncü İç Hastalıkları Kliniği laboratuvar şefi olarak görev aldı. Bilimsel birikimini aktarmak üzere "İç Hastalıklarında Klinik Teşhis" adlı eserini ilk defa 1909 yılında yayımlayarak genç hekimlere yol gösterdi. Ancak 1912 yılında Balkan Savaşı'nın başlamasıyla laboratuvardan ayrılarak cephelerde hekimlik yapmaya başladı. Balkanlar'da başlayan bu zorlu cephe görevi, İmparatorluğun son dönemlerinden yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarına kadar uzanan geniş bir süreçte kesintisiz askeri hekimlik hizmetine sahne oldu.
Akademik Yükseliş, Rektörlük ve Veremle Mücadele Mirası
Savaş sonrasındaki barış döneminde akademik çalışmalarına ağırlık veren Tevfik Sağlam, tüberküloz tehlikesine karşı ülke çapında büyük bir mücadele başlattı. Türkiye Verem Savaş Derneği'nin hem kurucusu hem de önderi olarak bu hastalığa karşı yürütülen kampanyalarda en ön safta yer almıştır. Derneğin başkanlık makamını 1948 yılında başlayarak vefat ettiği 1963 yılına kadar kesintisiz olarak on beş yıl boyunca başarıyla yürüttü. Akademik başarılarının zirvesi ise ülkemizdeki ilk Akciğer Hastalıkları (Fitzyoloji) kürsüsünü kurarak bu alanda uzman hekimlerin yetişmesinin önünü açmasıdır. Ayrıca 1943 ile 1946 yılları arasında İstanbul Üniversitesi rektörü olarak görev yaparak yükseköğrenim kurumunun modernleşme adımlarına liderlik etmiştir. Naile Vesile Hanım ile evlilik birliği kuran Sağlam'ın eşi, dönemin tanınan isimlerinden Ahmet Merter'in kız kardeşidir. Tevfik Sağlam, 11 Temmuz 1963 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yumarak geride tıp dünyasında silinmez bir miras bırakmıştır.