Süleyman Demirel, Türkiye Cumhuriyeti'nin siyasi tarihinde derin izler bırakan, ülkenin kalkınma hamlelerine liderlik etmiş efsanevi bir devlet adamı, eski Başbakan ve dokuzuncu Cumhurbaşkanıdır. Isparta'nın Atabey ilçesine bağlı İslamköy topraklarında 1 Kasım 1924 tarihinde dünyaya gözlerini açan siyasetçi, mühendislik kökenli kimliğiyle barajların inşasından en yüksek devlet makamlarına uzanan uzun soluklu bir ömür sürmüştür. Ülkesinin sosyal ve ekonomik yapısını şekillendiren kararlara imza atan lider, 17 Haziran 2015 tarihinde Ankara'da tedavi gördüğü hastanede doksan bir yaşında hayata veda etmiştir. Yaşamı boyunca çok sayıda hükümet kurup yöneten Demirel, Türkiye'nin modernleşme sürecinde çok partili dönemin en önemli figürlerinden biri olarak tarihteki yerini almıştır.
Eğitim Hayatı ve Mühendislik Yılları
Gençlik yıllarında eğitime büyük önem veren Süleyman Demirel, ilköğrenimini doğduğu köy olan İslamköy'de tamamladıktan sonra ortaokul ve lise kademelerindeki eğitimini Isparta ile Afyonkarahisar'da sürdürdü. Yükseköğrenim için İstanbul'un yolunu tutan Demirel, 1949 yılının Şubat ayında İstanbul Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi bünyesinden mezun olarak diplomasını aldı. Mezuniyetinin hemen ardından Elektrik İşleri Etüd İdaresi bünyesinde çalışma hayatına adım attı. Mesleki becerilerini geliştirmek amacıyla Amerika Birleşik Devletleri'ne giden genç mühendis, 1949-1950 ve 1954-1955 yılları arasında bu ülkede barajlar, sulama yöntemleri ve elektrifikasyon sistemleri üzerine kapsamlı ihtisas çalışmaları yürüttü.
Amerika'daki deneyimlerinin ardından ülkesine dönen başarılı mühendis, kamu bürokrasisinde hızla yükseldi. Henüz otuz yaşındayken, 1954 yılında Barajlar Dairesi Başkanı görevine atandı ve bir yıl sonra Devlet Su İşleri Genel Müdürü olarak ülkenin en genç genel müdürü unvanını elde etti. 1962 ile 1964 yılları arasında serbest müşavir-mühendis olarak sektöre hizmet vermeye devam eden Demirel, bu dönemde akademik alana da katkı sağladı. Mühendislik tecrübelerini genç nesillere aktarmak üzere Orta Doğu Teknik Üniversitesi bünyesinde su mühendisliği alanında dersler verdi.
Siyasete İlk Adım ve Başbakanlık Dönemleri
Siyaset dünyasına 1962 yılında Adalet Partisi Genel İdare Kurulu üyeliğine seçilerek giriş yapan Süleyman Demirel, kısa sürede parti tabanının güvenini kazandı. Sadece iki yıl sonra, 28 Kasım 1964 tarihinde partinin genel başkanlığına getirildi. Kırk yaşında liderliğini üstlendiği Adalet Partisi çatısı altında, 1965 yılının Şubat ve Ekim ayları arasında görev üstlenen koalisyon hükümetinin kurulmasında aktif rol oynadı ve bu kabinede Başbakan Yardımcılığı görevini yürüttü. 10 Ekim 1965 genel seçimlerinde Adalet Partisi yüzde 53 gibi tarihi bir oy oranıyla tek başına iktidara yerleşti. Demirel, bu seçimlerde Isparta Milletvekili olarak parlamentoya adım atarken, Türkiye'nin 12. Başbakanı unvanıyla hükümeti kurdu. Bu hükümet dört yıl sürdü.
Dört yıl süren bu ilk başbakanlık deneyiminin ardından, 10 Ekim 1969 tarihindeki genel seçimlerde de Adalet Partisi tek başına iktidar başarısını tekrarladı ve Demirel 31. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'ni hayata geçirdi. Parti içinde yaşanan içsel çalkantılar ve krizlerin ardından 32. Hükümeti kurmak durumunda kalan deneyimli siyasetçi, 12 Mart 1971 muhtırasıyla başbakanlık makamından ayrılmak durumunda kaldı. Ancak bu ayrılık uzun sürmedi; 1971 ile 1980 yılları arasında, 1975, 1977 ve 1979 yıllarında üç kez daha hükümet kurarak başbakanlık koltuğuna geri döndü. Siyasi kariyeri, 12 Eylül 1980 askeri darbesiyle bir kez daha kesintiye uğradı ve yedi yıl boyunca siyaset yapması yasaklandı.
Yasakların Kalkması ve Cumhurbaşkanlığı
Tarihler 6 Eylül 1987'yi gösterdiğinde gerçekleştirilen halk oylaması neticesinde siyasi yasakların son bulmasıyla Süleyman Demirel yeniden sahalara döndü. 24 Eylül 1987 tarihinde Doğru Yol Partisi Genel Başkanlığı koltuğuna oturan lider, 29 Kasım 1987 genel seçimlerinde memleketi Isparta'dan yeniden milletvekili seçilerek Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne girdi. 20 Ekim 1991 tarihinde yapılan seçimlerin ardından Doğru Yol Partisi ile Sosyaldemokrat Halkçı Parti'nin ortaklığında kurulan 49. Hükümet'te bir kez daha Başbakanlık makamına geldi. Yaklaşık 12 yıla yayılan toplam başbakanlık süresiyle Türkiye'nin kalkınmasına çok önemli katkılar sağlayan Demirel, İsmet İnönü'nün ardından en uzun süre başbakanlık yapmış siyasi aktördür.
Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın 17 Nisan 1993'teki vefatının ardından mecliste yapılan oylamayla, 16 Mayıs 1993'te Türkiye Cumhuriyeti'nin 9. Cumhurbaşkanı olarak seçildi. Yedi yıl boyunca bu yüce makamda görev yapan Demirel, 16 Mayıs 2000'de görev süresinin dolmasıyla cumhurbaşkanlığı yetkilerini Ahmet Necdet Sezer'e devrederek aktif siyasi yaşamını sonlandırdı.
Özel Yaşamı ve Vefatı
Süleyman Demirel, 1948 yılında babası Hacı Yahya Demirel'in yeğeninin kızı olan Nazmiye Şener Demirel ile hayatını birleştirdi. Çiftin evliliklerinden çocukları olmamıştır. Uzun yıllar hayat arkadaşlığı yaptığı eşi Nazmiye Demirel, Alzheimer rahatsızlığı sebebiyle 27 Mayıs 2013 tarihinde vefat etmiştir. Eşinin kaybından iki yıl sonra, 17 Haziran 2015 günü sabaha karşı saat 02.05 sularında, tedavi gördüğü Ankara'daki Güven Hastanesi'nde solunum yolu enfeksiyonu ve kalp yetmezliği nedeniyle doksan bir yaşında hayata veda etmiştir.
Süleyman Demirel'in Türk siyasi hayatındaki rekorları ve sayısal verileri şu şekildedir:
- Otuz yaşında Türkiye'nin en genç genel müdürü olmuştur.
- Kırk yaşında en genç parti genel başkanı ve başbakanı unvanlarını almıştır.
- Parlamentoda 6 dönem boyunca Isparta Milletvekili olarak görev üstlenmiştir.
- Yedi yıllık siyasi yasak yaşamış, 6 kez hükümetten gitmiş ve 7 defa yeni hükümet kurmayı başarmıştır.