Yaser Arafat, Filistin halkının bağımsızlık davasını dünya gündemine taşıyan ve ülkesinin devlet başkanlığını yürüten efsanevi bir liderdir. 24 Ağustos 1929 tarihinde Mısır'ın başkenti Kahire'de dünyaya gelen bu ünlü siyaset adamı, kurduğu El Fetih örgütü ve yönettiği Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) ile Arap-İsrail savaşlarının en etkili aktörlerinden biri haline geldi. Ömrünü çatışmalar, sürgünler ve diplomatik hamlelerle geçiren komutan, Filistinli bir anne ve babanın çocuğu olarak doğduğu Mısır topraklarından tüm dünyaya sesini duyurmayı başardı. Asıl adı Muhammed Abdurrahman Abdurrauf Arafat el-Kudva el-Hüseyni olan Arafat, yaşamı boyunca ülkesinin kaderini değiştirmek için cephelerde ve diplomasi masalarında zorlu sınavlar verdi.
Kudüs'ten Kahire'ye Uzanan Çocukluk ve Gençlik Yılları
Arafat'ın babası Gazzeli bir tekstil tücarı olan Abdurrauf el-Kudva el-Hüseyni, annesi ise Mısırlı Zehva Ebulsuut'tur. Kahire'nin Sakanini mahallesinde yedi çocuklu bir ailenin altıncı evladı olarak doğan Arafat, henüz dört yaşındayken annesini böbrek rahatsızlığından kaybetti. Bu kaybın ardından babası onu ve küçük kardeşi Fethi'yi eski Kudüs'ün Fas mahallesindeki babaannesinin yanına gönderdi. Burada dört yıl boyunca amcaları Selim Ebulsuut'un yanında kalan kardeşler, 1937 yılında babalarının yanına dönerek ablaları İnam tarafından büyütüldü. Çocukluk yıllarını Ağlama Duvarı'na bir taş atımı uzaklıkta geçiren Arafat'ın büyüdüğü ev, İsrail'in Doğu Kudüs'ü işgali sonrasında duvar çevresine yer açmak için yıkıldı.
Eğitim hayatına Kudüs'te başlayan genç Arafat, ortaöğrenimini ise ailesiyle birlikte göç etmek zorunda kaldığı Gazze'de tamamladı. İsrail Devleti'nin 1947 yılında kurulması, onun 18 yaşında aktif mücadeleye atılmasına yol açtı. Aynı yıl Mısır'da Kral I. Fuat Üniversitesi İnşaat Mühendisliği bölümüne girdi. Üniversitede okurken siyonizm üzerine araştırmalar yapan Arafat, Theodor Herzl gibi önde gelen siyonistlerin eserlerini okuyarak Yahudilik hakkında geniş bilgi sahibi oldu. Yaşadığı bu zihinsel dönüşmeyle sıkı bir Arap milliyetçisi haline gelen genç mühendis adayı, 1947-1949 Arap-İsrail savaşında komutan Abdülkadir El-Hüseyni'ye genel sekreterlik yaptı. Bu dönemde gizli yollardan ele geçirdiği çeşitli silahları, o zamanlar İngiliz mandası altında bulunan Filistin topraklarına kaçak yollarla sokmayı başardı.
El Fetih'in Doğuşu ve Gerilla Liderliği
Üniversite döneminde Filistinli Öÿrenciler Birliği'nde faal roller üstlenen Arafat, Mısır'daki Süveyş Kanalı bölgesinde İngilizlere karşı savaşacak gönüllülere askeri eğitim verdi. Müslüman Kardeşler Örgütü'ne yakınlık duymakla beraber, emperyalist rejimlerle bağlantılı yozlaşmış partilerin Filistin davasını taşıyamayacağına inandığı için hiçbir siyasi gruba resmi üye olmadı. Mısır ordusunun geri çekilmesiyle 1949'da Kahire'ye dönüp okulunu bitirdi ve 1952-1956 yılları arasında Filistinli Öÿrenciler Birliği başkanlığını yürüttü. Özgür Subaylar Hareketi'nin Kral I. Faruk'u devirdiği bu ilk başkanlık yılında, eğitim gördüğü kurumun adı Kahire Üniversitesi olarak değiştirildi. Süveyş Krizi'nde Mısır Ordusu'na çağrılan Arafat, ayrıca aynı yıl Fedayiin örgütü'nü kurdu ve patlayıcı madde uzmanı olarak savaşta görev aldı. Süveyş Savaşı sonrasında Mısır Cumhurbaşkanı Cemal Abdülnasır'ın Sina ve Gazze'ye BM gücü yerleşmesini onaylaması, Arafat ve diğer fedailerin bölgeden uzaklaştırılmasına yol açtı. Kanada ve Suudi Arabistan'a vize alamayınca 1957'de mühendislik yapmak üzere Kuveyt'e gitmek zorunda kaldı.
Kuveyt'te Salah Halef (Ebu İyad) ve Halil el Vezir (Ebu Cihad) ile bir araya gelen Arafat, burada Filistinli göçmenlerle birlikte 1959 yılında El Fetih hareketini oluşturdu. Gerilla mücadelesinde "Ebu Ammar" kod adını alan lider, örgütün İsrail'e karşı silahlı eylemlerine öncülük etti. 13 Aralık 1963 tarihli Time Dergisi'nin kapağında yer almasıyla dünya çapında tanınan bir kahramana dönüştü. Arap dünyasından gelen bu yoğun ilgi sayesinde grubun finansal bağışları artarak El Fetih'in silah ve mühimmat gücü önemli ölçüde gelişti. Filistin Ulusal Konseyi'nin toplanmasının ardından 2 Haziran 1964 tarihinde Filistin Kurtuluş Örgütü kuruldu. Arafat, en büyük grup olan El Fetih'in lideri olarak 1969'da FKÖ Yürütme Kurulu Başkanlığı'na seçildi.
Diplomasi, Sürgün ve Barış Arayışları
Arafat, 1973 yılından itibaren diplomasiye ağırlık vererek FKÖ'yü sürgün hükümeti yapısına kavuşturdu. FKÖ, 1974 yılında Arap Birliği, İslam Konferansı Örgütü ve Birleşmiş Milletler tarafından Filistin halkının tek meşru temsilcisi olarak resmen tanındı. Örgütün merkez üssü, tarihi gelişmelerle şu şekilde yer değiştirdi:
- 1967 savaşının ardından üssün Ürdün'e taşınması,
- 1970 yılında yaşanan değişimle merkezin Lübnan'a geçmesi,
- 1982'de İsrail'in Lübnan işgali sonrası yönetimin Tunus'a nakledilmesi.
Tunus sürgünü yıllarında, 1 Ekim 1985'te İsrail'in düzenlediği hava saldırısından sabah sporu yapması sayesinde kurtulan Arafat, 1988'de bağımsız Filistin Devleti'ni ilan etti. BM kararlarını kabul edip terörü reddettiğini açıklayarak İsrail'in varlık hakkını dolaylı yoldan tanıdı. Bu uzlaşmacı hamleler, uzun yıllardır resmi temas kurmaktan kaçınan ABD hükümetinin FKÖ ile doğrudan görüşmelere başlamasını sağlayan en önemli eşik oldu. 1989 yılında Filistin Devleti'nin başkanı seçilen lider, 1991 körfez savaşında Saddam Hüseyin'e verdiği destekle büyük tepki çekti ve Kuveyt'teki Filistinlilerin sınırdışı edilmesine sebep oldu. 1992'de Libya çölünde uçak kazasından sağ kurtulan devlet adamı, 1994 ve 1995 Oslo Anlaşmaları ile Filistin Otoritesi'ni kurarak İsrail ile barış sürecine girdi. 1996'da Filistin Otoritesi'nin seçilmiş başkanı olarak göreve başladı.
Özel hayatında 1990 yılında kendisinden genç olan Müslümanlığa geçmiş Hristiyan asıllı Süha Tavil ile evlenen Arafat'ın, aynı zamanda 1995'te Zehva adında bir kızı dünyaya geldi. Filistin davasının yılmaz savunucusu, 11 Kasım 2004 tarihinde Fransa'nın başkenti Paris yakınlarındaki Percy Askerî Hastanesinde 75 yaşında hayata gözlerini yumdu. Efsanevi lider için 12 Kasım 2004 günü Kahire'de düzenlenen resmi törenin ardından, naaşı Filistin'in Ramallah kentinde dualarla toprağa verildi. Vefatından sonra yerini Mahmud Abbas ve Faruk Kaddumi gibi yol arkadaşları devraldı.