Zeynel Abidin Özmen, 1890'da Niğde'de doğan, 20 Ağustos 1966'da Mudanya'da yaşamını yitiren Türk siyasetçi ve devlet adamıdır. Mülki idarecilik, valilik, milletvekilliği ve Maarif Vekilliği görevlerinde bulundu.
Ailesi ve eğitimi
Güllü Ahmet Oğulları'ndan Hasan Efendi'nin oğludur. Annesi, Niğde'deki Sungurbey Camii'nin banisi Sungur Bey'in soyuna mensuptur. İlk öğrenimini Niğde'de, orta öğrenimini İstanbul'da tamamladı. Girdiği Mülkiye Mektebi'nden 1910'da mezun oldu.
Memuriyet yılları
6 Aralık 1910'da Maliye Nezareti Varidat Umum Müdürlüğü'nde dördüncü sınıf kâtipliğe atandı. 1911'de Konya Maiyet Memurluğu'na gönderildi; ardından Niğde Mutasarrıflığı maiyet memurluğuna tayin edildi, ancak Birinci Dünya Savaşı'nın başlaması üzerine yedek subay olarak askere alındı. 1919'da terhis edildikten sonra Malkara Kaymakamlığına, ardından Bursa Vilayeti Polis Müdürlüğüne atandı. Bir ara Bursa Evkaf Müdürlüğü görevini üstlendi ve Mudanya Kaymakamlığına getirildi. Casusluk suçlamasıyla Yunanlar tarafından yakalanarak İzmir'deki işgal kuvvetleri divanıharbine verildi; müebbet hapis cezasına çarptırılıp Yunanistan'a gönderildi. Çeşitli hapishanelerde tutuklu-esir olarak kaldıktan sonra 14 Şubat 1923'te serbest bırakıldı.
Türkiye'ye dönünce Yalvaç Kaymakamlığına atandı, sırasıyla Birecik ve Kilis kaymakamlıklarında bulundu, bir süre Mülkiye müfettişliği yaptı. 1926'da Bitlis Valisi oldu; ardından Muş, Antalya ve Bursa valilikleri geldi.
Milletvekilliği ve Maarif Vekilliği
Bursa Valisi iken Aydın milletvekili olarak TBMM'ye girdi. 9 Temmuz 1934 ile 11 Haziran 1935 arasında Maarif Vekilliği (bugünkü Millî Eğitim Bakanlığı) yaptı. 15 Haziran 1935'te kabul edilen 2777 sayılı Siyasal Bilgiler Okulu Kanunu'nu hazırlayıp Meclisten geçirdi. Mülkiye'nin Ankara'ya nakledilerek modern bir biçim almasında büyük rol oynadı.
Genel Müfettişlik ve son görevleri
1935'te milletvekilliğinden ayrıldı ve 1943'e kadar Diyarbakır'da Birinci Genel Müfettiş olarak çalıştı. Bu görevi sırasında 1937-1938'de yaşanan Dersim olaylarında etkin rol aldı. Maddeye göre Genel Müfettişlik, sonraki yıllardaki olağanüstü hâl valiliğine denk gelen yetkilerle donatılmıştı ve Özmen, devletin aşırı güç kullanımını içeren bu süreçte kritik kararlar verdi. Bu kararlar, yetki kullanımındaki aşırılık nedeniyle günümüzde de eleştirilmektedir.
1943'te Trakya Genel Müfettişliğine atandı. Genel müfettişliklerin 1948'de kaldırılması üzerine 21 Şubat 1948'de Afyonkarahisar Valiliğine getirildi ve 15 Haziran 1950'de emekliye ayrılana kadar bu görevde kaldı. 20 Ağustos 1966'da Mudanya'da öldü.
Benzer kişiler
- Kâzım Dirik (Siyasetçi)
- Ümmet Önalan (Vali)
- Gökhan Yüksel (Siyasetçi)
- İndira Gandhi (Siyasetçi)
- İsmet Hilmi Balcı (Siyasetçi)
- Kemal Yaşınkılıç (Siyasetçi)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Zeynel Abidin Özmen maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.