Türk müzik tarihine damgasını vuran enstrüman yapımcısı ve mucit Zeynel Abidin Cümbüş, 1882 yılında Üsküp'te dünyaya geldi. Kendi adını taşıyan ve geniş kitlelerce sevilen cümbüş müzik aletinin yaratıcısı olan usta zanaatkâr, çocukluk yıllarında başladığı eğitim hayatını askerî okulda tamamladıktan sonra imalat dünyasına adım attı.
Tophane Ustası'ndan İzmir Sokaklarına
İlk öğrenimini doğduğu şehir olan Üsküp'te tamamlayan genç Zeynel Abidin, ardından Askerî Rüştiyeyi bitirerek teknik eğitimini pekiştirdi. Meslek hayatına adım attığında yetenekleriyle dikkat çekerek uzun yıllar Tophane fabrikalarında ustalık yaptı. Metal işleme ve teknik imalat alanında kazandığı bu engin deneyim, onun ileride yapacağı devrimsel buluşun da temel taşlarını oluşturdu. Demir ve çelikle geçen uzun mesailerin ardından yönünü sanata çeviren usta, İzmir'in tarihi Beyler Sokağında mütevazı bir dükkân açarak müzik aletleri tasarlamaya başladı.
Cümbüş'ün Doğuşu ve Müzik Dünyasındaki Yankısı
Zanaatkâr, İzmir'deki çalışmalarının ardından atölyesini kültürün kalbi olan İstanbul'a taşıma kararı aldı. Bu stratejik adım, ona hayalindeki enstrümanı üretmek için gereken ortamı sağladı. Nihayet 1929 yılında, ud benzeri formu alüminyum gövdeyle birleştiren yeni bir çalgı geliştirmeyi başardı. Gür ve madenî ses tonuyla ayırt edilen bu enstrümana, neşeli ve coşkulu yapısına atıfta bulunarak Cümbüş adını verdi.
Yeni çalgı, klasik sanat çevrelerinde geleneksel Türk musikisi enstrümanlarıyla tam bir ses uyumu yakalayamadığı gerekçesiyle mesafeyle karşılansa da halk arasında büyük bir heyecan yarattı. Özellikle hareketli sahne şovlarında, gazinolarda ve piyasa müziklerinde yüksek sesi sayesinde hızla popülerlik kazanarak vazgeçilmez bir yer edindi. Cümbüş'ün bu benzersiz tınısı ve pratik yapısı, onu kısa sürede dönemin eğlence hayatının sembolü haline getirdi.
Atatürk'ten Alınan Soyadı ve Uluslararası Başarılar
Yarattığı eserin değerine inanan mucit, ürettiği ilk örnekleri dönemin liderlerine sunarak adını geniş kitlelere duyurmayı başardı. Bu icada büyük ilgi gösteren devlet erkanı ve uluslararası temsilciler, çalgının sınırları aşmasına katkı sağladı. Ünlü mucidin hayatındaki en önemli dönüm noktalarından biri de soyadı kanunuyla gerçekleşti. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, icadından dolayı sanatçıya bizzat Cümbüş soyadını layık gördü.
Sanatçının başarıları ve hayatındaki önemli izler şu şekilde sıralanabilir:
- İmal ettiği ilk cümbüşlerden birini cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk'e, diğerini ise dönemin İran Şahı Rıza Pehlevi'ye takdim etmiştir.
- Katılım sağladığı prestijli Prag ve Kahire uluslararası sergilerinden büyük ödüllerle dönerek icadını dünyaya tanıtmıştir.
- Günümüzün tanınan tiyatro ve sinema oyuncusu Esra Dermancıoğlu'nun öz dedesidir.
Müzik aletleri yapımcılığında çığır açan usta zanaatkâr, arkasında nesiller boyu çalınacak özgün bir miras bırakarak 1947 senesinde aramızdan ayrıldı. Onun tasarladığı ve metalle ahşabın buluştuğu bu eşsiz çalgı, bugün de Türk müziğinin en renkli seslerinden biri olarak yaşamaya devam ediyor.