Kırım kökenli ressam Ableküm Sırrı Özbay, 1898 yılında Hacıoğlu Pazarcık'ta dünyaya gözlerini açtı. Hayatının ilk dönemini Bulgaristan ile Romanya sınırında yer alan Dobruca bölgesinde geçirdi. Bu coğrafyada kültürel birikim elde etti. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla birlikte, pek çok aydın gibi o da anavatana göç etme kararı aldı. İstanbul'a gelen genç sanatçı, ülkenin en köklü sanat okulu olan Sanayi-i Nefise Mekteb-i Alisi'ne girdi. Burada üstün bir resim eğitimi aldı. Akademiden mezuniyetinin ardından, yeni devletin eğitim seferberliğine katılarak resim öğretmeni unvanını kazandı. Böylece, Cumhuriyet'in kuruluş döneminde İstanbul'da nitelikli eğitim alıp Anadolu'ya gönderilen o meşhur idealist öğretmen kuşağının en seçkin ve en vefakar üyelerinden biri oldu.
Anadolu'da Sanat Meşalesini Yakan Bir Öğretmen
Genç sanatçı, akademiden mezun olduktan hemen sonra, 1926 yılında ilk görev yeri olan Balıkesir'e atandı. Balıkesir'e adım atmasıyla birlikte, bu gõzel kentte ömrünün son anına kadar aralıksız sürecek olan 33 yıllık muazzam ve ilham verici bir hizmet dönemi resmen başlamış oldu. Genç beyinlere sanatı büyük aşkla aşıladı. Görev yaptığı okullar arasında sırasıyla Gazi Orta Mektebi ile Balıkesir Kız Orta Mektebi yer alıyordu. Ayrıca Necatibey Muallim Mektebi, Balıkesir Lisesi ve Balıkesir Ticaret Lisesi kadrolarında da uzun yıllar gururla çalıştı. Sınıflarında her zaman yetenekli gençleri tespit etmeye ve onları doğru kanallara yönlendirmeye gayret etti. Öğrencilerinin sanatla erken yaşta tanışmasını sağlayarak, onların içindeki yaratıcı gücü ortaya çıkardı. Yetişmesinde çok büyük emekler verdiği ve adını sanat tarihine yazdıran önemli öğrencileri şunlardır:
- Türk resminin dünyaca ünlü duayen ismi Devrim Erbil,
- Grafik sanatı alanında öne çıkan değerli isimlerden Mustafa Aslıer,
- Usta çalışmalarıyla bilinen ressam Mete Başgu.
Özbay, öğrencilerine sadece teknik bilgileri öğretmedi, aynı zamanda onlara sanat aşkı ve estetik bir bakış açısı kazandırdı. Balıkesir'de adeta bir sanat meşalesi yaktı.
Kübizm ile Fütürizm Arasında Özgün Bir Sanat Dili
Ableküm Sırrı Özbay, uzun meslek hayatı boyunca sadece idealist bir eğitimci olmakla yetinmemiş, fırçasını elinden düşürmeyerek durmaksızın üreten son derece üretken bir sanatçı kimliği sergilemiştir. Fırçasını elinden hiç düşürmeden çalışarak İstanbul, Ankara, Eskişehir ve Balıkesir'de toplam 13 sergi açtı. Açtığı bu sergiler, sanat dünyasında derin izler bıraktı ve eserleri büyük bir ilgiyle karşılandı. Sanatçının resim dili fütürist olarak sınıflandırıldı. Fakat Özbay, kendisini sınırlandıran sanatsal kalıplara ve hazır ekollere sığınmayı hiçbir zaman uygun bulmadı. Kendisine 1935 yılında sanat anlayışı sorulduğunda, fütürizm ile kübizm arasında yepyeni ve bağımsız bir iz açtığına inandığını ifade etti. Böylece çağının ötesinde özgün duruş sergiledi. Günümüz sanat tarihçileri ve modern yorumcular da onun tarzını kendine has, soyut değerleri yüksek ve modern bir çizgi olarak değerlendirmektedir. Sanatçının en bilinen şaheserlerinden biri olan Erdek isimli tablosu, günümüzde Ankara'daki Milli Kütüphane bünyesinde muhafaza edilmektedir. Bununla birlikte, çok sayıda eseri halen prestijli özel koleksiyonlarda ve devlet müzelerinde sanatseverlerle buluşmaktadır.
Balıkesir'in Kalbinde Yaşayan Ebedi Bir Miras
Yaşamını sanata, resim üretimine ve öğrencilerine adayan usta ressamın hayata veda edişi de son derece dramatik oldu. Görevinin başında geçen ömrünün son demlerinde, yine çok sevdiği okulunun yokuşunu çıkarken kalp krizi geçirdi. 2 Temmuz 1959 günü aniden rahatsızlanan Özbay, çevredekilerin yardımıyla acilen hastaneye kaldırılarak tedavi altına alındı. Maalesef tüm çabalara rağmen kurtarılamadı. Sanatçı, 3 Temmuz 1959'da aramızdan ayrıldı. Onun ani kaybı, öğrencileri, meslektaşları ve Balıkesir halkı arasında çok derin bir kedere yol açtı. Cenazesi, şehrin tarihi mekanlarından olan Zağnos Paşa Camisi'nde kılınan törenin ardından omuzlarda taşındı. Merhum ressam, sevenlerinin gözyaşları eşliğinde Başçeşme Mezarlığı'ndaki aile kabristanında toprağa verildi. Balıkesir şehri, kendisine 33 yıl boyunca sadakatle hizmet eden bu koca çınarı hiçbir zaman unutmadı. Kent meclisinin kararıyla, usta öğretmenin anısını yaşatmak amacıyla önemli bir caddeye onun ismi verildi. Bugün Sırrı Özbay, Cumhuriyet'in eğitim ve sanat ideallerini Anadolu'ya gururla taşıyan aydınlanma kuşağının ve modern Türk resminde fütürizm ile kübizm arasında sarsılmaz bir köprü kuran en öncü isimlerinden biridir.