Sakallı Nureddin Paşa, Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde önemli askeri roller üstlenmiş ve özellikle Kut Kuşatması'ndaki başarılarıyla tanınan bir Türk komutan ve siyasetçidir. 1873 yılında Bursa'da dünyaya gelen ve askeri eğitimini İstanbul'da tamamlayan Mehmed Nureddin Paşa, ömrünü cephelerde geçirerek kritik görevleri yerine getirmiştir. Babası Müşir İbrahim Edhem Paşa'nın izinden giderek orduya katılan bu önemli şahsiyet, 18 Şubat 1932 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yummuştur. Dört dil bilen ve entelektüel kimliğiyle öne çıkan Paşa, hem cephedeki taktiksel kararları hem de siyasi duruşuyla yakın tarihin askeri figürleri arasında yer alır.
Askeri Eğitimi ve İlk Görevleri
1890 yılında Pangaltı'daki Mekteb-i Fünun-u Harbiyye-i Şahane'ye adım atan Mehmed Nureddin, 1893 yılında piyade sınıfını otuz birinci sırada tamamlayarak Mülâzım-ı sânî rütbesiyle mezun oldu. Arapça, Fransızca, Almanca ve Rusça dillerine hakimiyeti sayesinde askeri kariyerinde önemli bir entelektüel birikim edindi. Genç subay, ilk görevini 1893 yılının Mart ve Nisan ayları arasında 5. Ordu bünyesindeki 40. Piyade Taburunda gerçekleştirdi. Grid Hassa Ordusu karargâhına atanarak 1898 yılına kadar burada hizmet verdi. Askeri kariyerinde ilerleyen Nureddin Bey, 1895 yılının başında Mülazım-ı Evvel, aynı yılın temmuz ayında ise Yüzbaşı rütbesine terfi etti.
1897 Osmanlı-Yunan Savaşı patlak verdiğinde, Başkomutan Ethem Paşa'nın yaverliğini üstlenme fırsatı buldu. Savaşın sona ermesiyle birlikte İstanbul'a dönen genç yüzbaşı, Birinci Ordu karargâhında Harekât Başkanı olarak görevlendirildi. 1898 yılının ekim ayında Sultan II. Abdülhamid'in yaverliğine getirilen Nureddin Bey, 1901 senesinde Binbaşı rütbesine yükseldi. Bu dönemde sınır bölgelerinde de görev alarak 1901-1902 yılları arasında Bulgaristan Sınır Komutanlığı bünyesindeki kurmay grubunda çalıştı. Ardından Makedonya bölgesine geçerek 1902-1903 yılları arasında çetecilerle yürütülen mücadelelerde aktif olarak yer aldı. Selanik'te bulunan 3. Ordu karargâhına 1907 yılının aralık ayında atanan Nureddin Bey, aynı yıl Kaymakamlığa, bir yıl sonra ise Miralaylığa yükseltildi.
Jön Türk Devrimi'nin arifesinde, babası Müşir İbrahim Paşa'nın orduda disiplin sağlama çabaları sırasında İttihat ve Terakki üyeleri kendisine ulaştı. Babasının net uyarılarına rağmen genç miralay, İttihat ve Terakki Komitesi'ne katılarak 6436 numaralı üye oldu. Ancak 1909 yılında çıkarılan Tasfiye-i Rüteb-i Askeriye Kanunu neticesinde rütbesi tekrar binbaşılığa düşürüldü. Bu gelişmenin ardından Küçükçekmece Mutasarrıflığına ve ardından 77. Piyade Alayı komutan yardımcılığına atandı. Sonrasında aynı yıl içinde 83. Piyade Alayı 1. Tabur Komutanlığı görevini üstlendi.
Birinci Dünya Savaşı ve Kut Kuşatması
1911 yılında Yemen'de isyancılara karşı yürüttüğü mücadeleler sırasında yeniden Yarbay rütbesine kavuştu. Balkan Savaşı'nın son evresinde ise komutasındaki 9. Piyade Alayı ile Yemen'den dönerek çatışmalara katıldı. 1914 yılının nisan ayında 4. Fırka komutanlığını devralan Nureddin Bey, Birinci Dünya Savaşı döneminde Irak cephesinde kritik bir sorumluluk üstlendi. Irak ve Havâlisi Genel Komutanı Süleyman Askeri Bey'in intiharının ardından 20 Nisan 1915'te bu göreve getirildi. Haziran ayında bilfiil komutayı devralan Nureddin Bey, askeri sorumluluğunun yanı sıra Basra ve Bağdat Valiliği görevlerini de yürüttü.
İngiliz General Charles Vere Ferrers Townshend komutasındaki birliklerin Bağdat'a doğru ilerlemesini durdurmak için harekete geçti. 22-23 Kasım 1915 tarihlerinde gerçekleşen Selman-ı Pak Muharebesi'nde İngilizleri yenilgiye uğratarak geri çekilmeye zorladı. Geri çekilen düşman kuvvetleri, 3 Aralık'ta Kut şehrine sığınmak zorunda kaldı. Sakallı Nureddin komutasındaki Türk ordusu, Kut şehrini çember içine alarak uzun süreli bir kuşatma başlattı. Kuşatma sonucunda İngiliz kuvvetleri teslim olmak zorunda kaldı ve Türk ordusu büyük bir başarı elde etti.
Kuşatma neticesinde teslim olan İngiliz kuvvetlerinin detayları şu şekildedir:
- 13 general
- 481 subay
- 13.300 asker
Alman Feldmareşal Colmar von der Goltz'un 21 Aralık 1915'te Bağdat'a gelişiyle birlikte bölgedeki askeri organizasyon yeniden şekillendi. Goltz Paşa, komutanlığın adını Irak Ordusu olarak değiştirdi ve İran'a yönelik yeni bir harekât hazırlığı başlattı. 20 Ocak 1916 tarihinde ise Enver Paşa, Nureddin Bey'in yerine amcası Miralay Halil Bey'i atadı. Bu atamadan sonra Nureddin Bey, 9. Kolordu komutanlığına ve 3. Ordu komutan vekilliğine getirildi.
Mondros Mütarekesi Sonrası Gelişmeler
1916 yılının ekim ayında Muğla ve Antalya Havalisi Komutanlığına atanan Nureddin Bey, Aydın merkezli XXI. Kolordu'nun kurucu komutanı oldu. Bu görevin ardından 25 Ekim 1918 tarihinde Aydın Vali Yardımcılığı görevine getirildi. 1918 yılında Mirlivalığa terfi eden komutan, böylece Paşa unvanını almaya hak kazandı. Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasının ardından, Kasım 1918'de İzmir merkezli XVII. Kolordu Komutanı ve Aydın Vilayeti Valisi olarak görevlendirildi. 30 Aralık 1918'de ise İstanbul merkezli 25. Kolordu Komutanlığına atandı. Urla'da patlak veren isyan üzerine, 2 Şubat 1919'da yeniden Aydın Valiliği ve Aydın Bölge Komutanlığı görevlerine getirildi.