Colmar von der Goltz Paşa, hem Osmanlı hem de Alman ordusundan mareşallik rütbesi almış ender askerlerden biridir. 12 Ağustos 1843 tarihinde Doğu Prusya’nın Bielkenfeld şehrişinde dünyaya gelen von der Goltz, tam adıyla Wilhelm Leopold Colmar Freiherr von der Goltz’tur. Altı yaşında baбасını koleraya yitiren subay çocuğu, Prusya’ya hizmetle geçen uzun ve çalkantılı bir kariyer inşa etti; Osmanlı ordusunu yeniden şekillendirdi ve Kutülammare Kuşatması sırasında tifüse yakalanarak 19 Nisan 1916’da Bağdat’ta hayatını kaybetti.
Gençlik ve Prusya Ordusu’ndaki Yıllar
Babasının erken ölümünün ardından çocukluğunu Königsberg yakınlarındaki aile çiftliğinde geçiren von der Goltz, Kulm ve Berlin askeri okullarında eğitim gördü. 26 Nisan 1861’de teğmen olarak Prusya Ordusu’na katıldı; üç yıl sonra Berlin’deki Harp Akademisi’ne girdi. Akademi eğitimi sürerken 1866 Prusya-Avusturya Harbi’ne takım komutanı sıfatıyla iştirak etti ve ağır biçimde yaralandı. 11 Ekim 1867’de Gustav Dorguth’un kızı Therese ile evlenen von der Goltz, aynı yıl Prusya Genelkurmayı’na üye seçildi.
1870-1871 Alman-Fransız Savaşı’na kurmay subay olarak katıldı; yüzbaşılığa terfi ettiği 1871’den itibaren askerlik konularında yazmaya başladı. Binbaşılığa yükselen von der Goltz, 1878-1883 yılları arasında Berlin Harp Akademisi’nde savaş tarihi dersleri verdi. 1883’te yayımladığı Silahlı Millet adlı kitabı Avrupa askeri çevrelerinde geniş yankı uyandırdı.
Osmanlı Ordusu’nu Modernleştirme Görevi
93 Harbi’nin (1877-1878) acı yenilgisinin ardından Sultan Abdülhamit II, Rus tehdidine karşı orduyu yeniden örgütlemek için Almanya ile işbirliğine gitti. Von der Goltz, Haziran 1883’te binbaşı rütbesiyle bir Alman askeri heyetiyle birlikte İstanbul’a geldi ve Osmanlı Ordusu’nun askeri müşaviri oldu. Askeri okullarda köklü reformlar gerçekleştirdi; genç subayların yetişmesi için gereken alt yapıyı kurdu. Bu süreçte Osmanlı Devleti, Krupp ve Mauser gibi Alman savunma şirketlerine ilk büyük silah siparşlerini verdi.
Von der Goltz, Alman ve Osmanlı nüfuzunu Doğu’da pekiştirmek için Bağdat Demiryolu’nun inşaatını da destekledi. Bu proje, yeni pazarlar arayan Alman ekonomisinin çıkarlarıyla örtüşüyor; 1888’de demiryolu imtiyazı Deutsche Bank öncülüğündeki bir Alman konsorsiyumuna verildi. Osmanlı hizmetinde müşir ve paşa unvanlarını kazanan Goltz, 1895’te tümgeneralliğe terfi ederek Almanya’ya döndü ve Frankfurt’taki 5. Tümen Komutanlığı’nı üstlendi. Reform döneminde modernleşen Osmanlı ordusu, 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı’nda bu yatırımın meyvelerini topladı. 1908’de Osmanlı Ordusu’na tekrar katılan Goltz Paşa, 1911’de mareşallik rütbesini alarak Kurmay Başkan Yardımcılığı’na kadar yüksele bildi.
I. Dünya Savaşı ve Kutülammare Kuşatması
Ağustos 1914’te I. Dünya Savaşı’nın patlak vermesiyle Almanya’ya dönen von der Goltz, işgal altındaki Belçika’nın askeri genel valiliğine atandı (23 Ağustos – 28 Kasım 1914). Sivil halkın direncini kırma görevinden rahatsız olan Goltz Paşa, kendi isteğiyle 12 Aralık 1914’da Sultan Mehmet Reşat’ın kurmay başkanı sıfatıyla İstanbul’a gönderildi. Şubat 1915’ten itibaren Harbiye Nazırı Enver Paşa’nın da askeri danışmanı olan von der Goltz, cephe gelişmelerini yakından izledi; Alman İmparatoru Kaiser Wilhelm II’ye ve Genelkurmay Başkanı General Erich von Falkenhayn’a Türkiye’deki gelişmeleri anlatan raporlar sundu. Bu raporlarda Bağımsız Balkan devletlerinin tutumunu ve Çanakkale savunmasının stratejik önemini özellikle vurguladı.
Otto Liman von Sanders’ın Beşinci Ordu komutanlığına getirilmesinin ardından İstanbul’daki Birinci Ordu’nun başına geçen Goltz Paşa, 22 Ekim 1915’ten itibaren Irak’taki 6. Ordu komutanlığını devraldı. Aralık 1915’te Bağdat’a geçerek Sir Charles Townshend komutasındaki İngiliz Mezopotamya Ordusu’na karşı başlatılan Kutülammare Kuşatması’na fiilen katıldı. 22 Kasım 1915’te Tesiphon harabeleri yakınlarında durdurulan İngiliz kuvvetleri, 8 Aralık’ta Dicle kıyısındaki Kutülammare’de kuşatma altına alındı. Beş ay süren bu muhasaranın ardından Halil Kut Paşa komutasındaki 6. Ordu, yardıma koşturulan İngiliz birliklerini de geri püskürterek 29 Nisan 1916’da Britanya kuvvetlerini teslim aldı. İngiliz tarihçileri bu yenilgiyi kendi tarihlerinin en büyük askeri hezimeti olarak nitelendirmektedir.
Ancak Colmar von der Goltz Paşa planlanmış zaferini yaşayamadı. Kuşatma sürerken tifüse yakalanan mareşal, 19 Nisan 1916’da Bağdat’ta 73 yaşında hayatını kaybetti. Cenazesi 21 Nisan 1916’da Dicle kıyısındaki mezarlığa defnedildi; daha sonra eşinin dileği üzerine naaşı İstanbul’a nakledildi ve 24 Haziran 1916’da Tarabya’daki Alman yazık elçilik binasının bahçesine, Moltke anıtının yanıbaşına gömüldü.
Başlıca Eserleri
- Silahlı Millet (1883)