İran siyasetinin muhafazakar kanadındaki en nüfuzlu isimlerden olan Said Celili, 28 Haziran 2024 tarihindeki cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turunu ikinci sırada tamamlayarak siyaset sahnesinde tüm dikkatleri üzerine çekmeyi başardı. Adayların yüzde 50 oy oranını aşamaması üzerine tecrübeli politikacı, 5 Temmuz 2024 tarihindeki ikinci turda reformist rakip Mesut Pezeşkiyan ile yarışacak.
Akademik Yaşamı ve Cephedeki Yılları
Takvimler 6 Eylül 1965'i gösterirken Meşhed şehrinde doğan Celili, yükseköğrenimini başkent Tahran'da tamamladı. Köklü İmam Sadık Üniversitesi'nde siyaset bilimi alanında doktorasını bitirerek uzmanlık kazanan akademisyen, teorik bilgi birikimini öğrencileriyle paylaştı. Başarılı isim, mezuniyetinin ardından 2000 yılından itibaren aynı üniversitede dersler vermeye başladı. Akademik kariyeri başarıyla devam etti. Hayatını Fatma Seccadi ile birleştiren deneyimli politikacının bu evlilikten Seccad Celili (Hamid) adında bir oğlu oldu. Gençlik yıllarında ise cephede aktif rol üstlendi. İran ile Irak arasında 1980-1988 yıllarında süren savaşta, Devrim Muhafızları Ordusu'na bağlı Besic milis teşkilatı bünyesinde defalarca mücadele etti. Irak ordusuna karşı yürütülen Kerbela-5 Operasyonu esnasında sağ ayağından ciddi şekilde yaralanan Celili, büyük bir kayıp yaşadı. Bu operasyon sonrası ayağı kesildi. Savaşın ardından diplomasiye yönelen Celili, dini lider Ayetullah Ali Hamaney döneminde Dışişleri Bakanlığı'nda önemli kademelerde bulundu. Bakanlık bünyesinde Avrupa ve Amerika Daire başkanlığı gibi çeşitli kritik görevleri başarıyla yürüttü.
Nükleer Müzakereler ve Diplomasi Trafiği
Diplomasi koridorlarındaki yükselişini sürdürerek 2005-2007 yılları arasında İran Dışişleri Bakan Yardımcısı unvanıyla görev aldı. Eski Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmadi-Nejad döneminde kritik görevler üstlenen deneyimli siyasetçi, 20 Ekim 2007 ile 10 Eylül 2013 tarihleri arasında ülkenin en stratejik kurumlarından biri olan Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Başkanı sıfatıyla hizmet verdi. Bu görevine paralel şekilde yürütülen diplomasi trafiğinde, 21 Ekim 2007 ile 5 Eylül 2013 tarihleri arasında İran'ın nükleer programı konusundaki görüşmelerde Nükleer Başmüzakereci olarak en ön safta yer aldı. Müzakerelerde 'tehditleri fırsata dönüştürmek' parolasını sıklıkla kullandı. Ancak bu adımlar büyük tartışmalar yarattı. Birçok analiste göre altı yıllık başmüzakerecilik döneminde uzlaşı fırsatları kaçırılarak gerilim tırmandırıldı ve ağır sonuçlar ortaya çıktı. Onun döneminde Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, İran aleyhine üç adet sert karar tasarısını kabul etti. Buna ek olarak Amerika Birleşik Devletleri ile Avrupa ülkeleri Tahran yönetimine yönelik ağır yaptırımları yürürlüğe koydu. Bürokrasideki ağırlığını koruyan Celili, 2013 yılından itibaren İran Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi üyesi olarak çalışmalarını sürdürüyor.
Said Celili'nin Ühstlendiği Önemli Siyasi Görevler:
- Dışişleri Bakan Yardımcılığı: 2005-2007 yılları arasında yürüttüğü bu görev diplomasi kariyerinde önemli bir dönemeç olmuştur.
- Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Başkanlığı: 2007-2013 yılları arasında Mahmud Ahmadi-Nejad döneminde bu üst düzey makamda bulunmuştur.
- Nükleer Başmüzakerecilik: 2007-2013 yılları arasında Batı ile yürütülen nükleer müzakerelerde İran heyetine liderlik etmiştir.
- Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi Üyeliği: 2013 yılından bu yana ülkenin stratejik karar alma mekanizmasında yer almaktadır.
Cumhurbaşkanlığı Yarışı ve Siyasi Mücadelesi
Said Celili'nin ülkedeki en üst düzey yönetim makamı için yürüttüğü mücadele oldukça köklüdür. İlk kez 2013 yılında cumhurbaşkanlığına adaylığını koyan siyasetçi, sandıktan yüzde 11 oy alarak yarışı üçüncü sırada tamamladı. Daha sonra 2021 yılındaki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde tekrar aday olan Celili, muhafazakar aday İbrahim Reisi lehine yarıştan çekildi. İran, 19 Mayıs 2024'te İbrahim Reisi'nin helikopter kazasında yaşamını yitirmesi haberiyle derinden sarsıldı. Ülke hızla erken seçime yöneldi. Yaşanan bu olağanüstü sürecin ardından adaylığını ilan eden Celili, muhafazakar seçmenin en güçlü alternatifi haline geldi. 28 Haziran 2024 tarihindeki ilk tur seçimlerinde yüzde 38,6 oranında oy toplayarak ikinci sırada yer buldu. Adaylardan hiçbirinin ilk turda yüzde 50 barajını aşamaması, nihai sonucu ikinci tura bıraktı. Deneyimli siyasetçi, cumhurbaşkanı olabilmek adına 5 Temmuz 2024'te yapılacak ikinci turda Mesut Pezeşkiyan ile yarışmaya hazırlanıyor.