Ayşe Sabiha Gökçül Erbay, 1908 senesinde Bergama sınırları içerisinde dünyaya gözlerini açan, genç Türkiye Cumhuriyeti'nin kadın hakları ve eğitim mücadelesinde sembolleşen öncü bir Türk siyasetçi ve edebiyat öğretmenidir. Cumhuriyet idealini sınıflardan meclis kürsüsüne taşıyan bu değerli şahsiyet, ülkenin en çalkantılı ve yeniden inşa süreçlerinin yaşandığı dönemde parlamentoda etkin görevler alarak kadınların karar mekanizmalarındaki yerini pekiştirmiştir. Hem İzmir Kız Muallim Mektebi'nde üstlendiği idarecilik göreviyle hem de Türkiye Büyük Millet Meclisi çatısı altında yürüttüğü kâtip üyelikle Türk eğitim ve siyasi tarihine adını altın harflerle yazdırmayı başarmıştir. Hayatını genç dimağlara adayan bu mümtaz hanımefendi, cumhuriyet inkılaplarını aktarmayı görev edindi. Nitekim 31 Ağustos 1998 tarihinde İstanbul'da vefat ederek arkasında silinmez bir miras bıraktı.
Sınıflardan Meclise Ulaşan Eğitim Aşkı
Eğitim hayatına büyük bir azimle başlayan Ayşe Sabiha Gökçül, dönemin en nitelikli eğitim kurumlarından biri kabul edilen İstanbul Kız Muallim Mektebi bünyesinde ders almıştır. Buradaki tahsilinin ardından, mesleki formasyonunu daha da güçlendirmek adına Yüksek Kız Muallimin İhzari, yani hazırlık sınıfı bölümünde de çalışmalarına kararlılıkla devam etmiştir. Aldığı bu nitelikli eğitimler, parlak kariyerinin zeminini hazırladı. Anadolu'nun farklı köşelerinde genç nesilleri yetiştirmek amacıyla yola çıkan Gökçül, ilk olarak İzmir Kız Muallim Mektebi'nde edebiyat öğretmeni olarak mesleğe adım atmıştır. İdari yetenekleriyle dikkat çekince aynı okulda müdürlük makamına getirildi. Genç cumhuriyetin aydınlanma meşalesini taşıyan Gökçül'ün mesleki seyahati sadece Ege ile sınırlı kalmamış, ülkenin güneyine uzanarak Adana Lisesi'nde de devam etmiştir. Burada verdiği derslerin ardından İstanbul'a dönen tecrübeli eğitimci, kentin en seçkin okullarından İstanbul Erenköy Kız Lisesi bünyesinde de edebiyat dersleri vermiştir. Bu sayede yüzlerce genç kadının hayata hazırlanmasında, edebiyat sevgisi kazanmasında ve cumhuriyet değerlerini benimsemesinde doğrudan pay sahibi olmuştur.
Parlamento Yılları ve Yasama Faaliyetleri
Eğitim alanındaki bu parlak başarılarının ve idari tecrübesinin ardından, kadınların siyasi haklarını elde etmesiyle birlikte Sabiha Gökçül Erbay için aktif politika dönemi başlamıştır. Siyasete adım atan Erbay, Beşinci Dönem Balıkesir milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi sıralarındaki yerini almıştır. Kadınların seçme ve seçilme hakkını yeni kazandığı bu tarihi kavşakta, meclisin en aktif üyelerinden biri haline gelmiştir. Bu dönemde ses getiren adımlar attı. Balıkesir halkının meclisteki sesi olurken aynı zamanda eğitim reformlarına dair kanun tekliflerinde de aktif roller üstlenmiştir. Başarılı çalışmaları sayesinde sonraki dönemlerde de güven tazeledi. Nitekim Altıncı ve Yedinci Dönem Samsun milletvekilliği görevine seçilerek meclisteki varlığının uzun yıllar sürdürmüştür. Bu süreçte Samsun halkını gururla temsil etti. Karadeniz bölgesinin bu önemli kentini temsil ettiği dönemlerde de özellikle gençlik, eğitim ve kadın hakları gibi temel konular üzerinde yoğunlaşmıştır. Parlamento çalışmalarında gösterdiği titizlik ve disiplin, onun TBMM Başkanlık Divanı Katip üyeliği gibi son derece kritik bir idari göreve seçilmesini beraberinde getirmiştir. Katip üye olarak meclis oturumlarının düzenli yürütülmesinde, tutanakların tutulmasında ve yasama işlerinin idaresinde önemli bürokratik sorumluluklar üstlenmiştir.
Sabiha Gökçül Erbay'ın Tarihi Mirası
Cumhuriyetin ilk kuşağına mensup bir aydın olan Sabiha Gökçül Erbay, hayatı boyunca üstlendiği her iki kutsal görevi de yani öğretmenliği ve milletvekilliğini büyük bir liyakatle icra etmiştir. Onun yaşam öyküsü, Bergama'dan başlayıp İzmir, Adana, Samsun, Balıkesir ve İstanbul'a uzanan geniş bir coğrafyada Türk kadınının gücünü, azmini ve neleri başarabileceğini açıkça gözler önüne sermektedir. Siyasi kariyerini tamamladıktan sonra inzivaya çekilen Erbay, ömrünün son demlerini geçirdiği İstanbul'da 31 Ağustos 1998 tarihinde vefat etmiştir. Bugün hem bir eğitimci hem de öncü bir siyasetçi olarak Türk modernleşme tarihinin en saygın isimleri arasında anılmaktadır. Anısı, aydınlık yarınlara yürüyenlere yol göstermektedir. Sabiha Gökçül Erbay'ın kariyeri ve hayatı boyunca üstlendiği görevlerin özeti şu şekildedir:
- İstanbul Kız Muallim Mektebi ve Yüksek Kız Muallimin İhzari kısmında tamamlanan nitelikli eğitim hayatı.
- İzmir Kız Muallim Mektebi bünyesinde üstlenilen edebiyat öğretmenliği ve okul müdürlüğü görevleri.
- Adana Lisesi ve İstanbul Erenköy Kız Lisesi çatısı altında gerçekleştirilen başarılı öğretmenlik yılları.
- Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde Beşinci Dönem Balıkesir milletvekilliği ile başlayan parlamento kariyeri.
- Altıncı ve Yedinci Dönem Samsun milletvekilliği ile sürdürülen uzun soluklu yasama hizmeti.
- Meclis idaresinde aktif bir rol üstlenerek yerine getirilen TBMM Başkanlık Divanı Katip üyeliği görevi.
Erbay, ardında bıraktığı bu zengin özgeçmiş ve cumhuriyet değerlerine bağlılık mirasıyla, geleceğin kadın liderleri ve eğitimcileri için ilham verici bir kılavuz olmaya devam etmektedir.