Aleksandr Sergeyeviç Puşkin, 29 Mayıs 1799'da Moskova'da köklü bir aristokrat ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası Sergey Lvoiç ve annesi Nadejda Osipovna Hannibal, her ikisi de soylu hanedanlara mensuptu. Puşkin, günlük konuşma dilini şiire taşıyarak Rusçayı edebiyat dili olarak yeniden biçimlendirdi ve bu çığır açıcı yaklaşımıyla Rus edebiyatının kurucusu unvanını kazandı. Yalnızca otuz sekiz yıllık bir ömre onlarca roman, destan ve drama sığdırdı.
Çocukluk ve Eğitim Yılları
Puşkin'in ilk yılları Fransız özel öğretmenler ve mürebbiyelerle geçti; ancak Rusçayı Fransızca değil, dadısı Arina Rodionovna'nın dilinden öğrendi. Rodionovna'nın yıllarca anlattığı halk hikâyeleri, onun yaratıcı dünyasının temelini attı. On dört yaşında ilk şiirini yayımladı. 1811'den 1817'ye kadar Saint Petersburg yakınlarındaki Tsarskoye Selo'daki İmparatorluk Lisesi'nde eğitim gördü.
Dış dünyadan yalıtılmış bu ortamda ilk büyük eseri Ruslan ve Ludmila'yı kaleme almaya başladı. Destanın özünü büyükannesinin Fransızca aktardığı bir Rus halk masalı oluşturuyordu.
Sürgün Yılları ve Edebi Olgunluk
Özgürlükçü dili ve siyasi şiirleriyle Rusya'da ses getirmeye başlar başlamaz Çar I. Aleksandr tarafından Kafkasya'ya gönderildi. Orada Kafkas Esiri ile Bahçesaray Selsebili'ni yazdı. Mayıs 1820'de askerî yönetime yönelik sert söylemleri gerekçesiyle başkente girişi yasaklandı; Ekaterinoslav'a sürülerek kibarca sürgün edildi.
1824'te Çar'ın buyruğuyla bir kez daha memleketinden uzaklaştırıldı. Yeni Çar I. Nikolay döneminde başkente dönüşüne izin verildi. 1829'da dört ay Transkafkasya'ya gitti; ardından aile malikanesinin bulunduğu Boldino'ya yerleşti. Koleraya yakalandığı bu üç ay, edebî verimliliğinin zirvesine denk geldi. 1833'te Ural'ın doğusuna yaptığı tarih araştırması gezisinin ardından şiirsel romanı Yevgeni Onegin'i tamamladı; eser, Rus edebiyatının tartışmasız en büyük başyapıtı olarak kabul gördü ve 1879'da operaya uyarlandı. Yine aynı yıl yazdığı Bronz Süvari, 1824'te Petersburg'da yaklaşık on bin kişinin hayatını yitirdiği sel felaketini konu alıyordu.
Son Yıllar ve Düello
Puşkin, 1829'da Natalya Nikolayevna Goncharova'ya âşık oldu; iki yıl sonra evlendiler. Evlilik mutsuz seyretti. Natalya'nın savurgan sosyal yaşamı şairi derin bir borç sarmalına çekti. Zamanla eşiyle Baron Georges d'Anthès arasındaki söylentiler yayılmaya başladı. Anthès başka biriyle evlenmiş olmasına karşın dedikodular dinmedi.
Puşkin onurunu korumak için Anthès'i düelloya çağırdı. Ordunun en keskin nişancılarından biri sayılan rakibinin karşısına çıkmak, ölüme meydan okumaktan farksızdı. 27 Ocak 1837'de Saint Petersburg yakınlarında gerçekleşen karşılaşmada Anthès'i omuzundan yaralamayı başardı; kendisi ise karnından aldığı isabetle iki gün sonra, 29 Ocak 1837'de hayatını kaybetti. Mihaylovskoye köyündeki mezarlığa defnedildi. Petersburg'daki Nevski Prospekt üzerinde, düelloya çıkmadan önce son kez uğradığı Wolf's şekerci dükkânında bugün balmumundan bir heykeli onu anıyor.
Başlıca Eserleri
- Ruslan ve Ludmila (1820) — şiir
- Kafkas Esiri (1822) — şiir
- Boris Godunov (1825) — drama
- Yevgeni Onegin (1825–1832) — şiirsel roman
- Bronz Süvari (1833) — şiir
- Maça Kızı (1833) — kısa hikâye
- Yüzbaşının Kızı (1836) — düzyazı