Prof. Dr. Mehmet Haberal, 29 Ekim 1944 tarihinde Rize'nin Pazar ilçesinde, yeşilin her tonunu barındıran Subaşı köyünde Medine ve Yaşar Ali Haberal çiftinin evladı olarak dünyaya geldi. Tıp dünyasında çığır açan çalışmalara imza atan ünlü genel cerrah, hayata geçirdiği organ nakilleriyle binlerce insana umut olmuştur. Kalabalık bir ailede büyüyen hürmetli hekimin Osman, Ali ve Mahiye adlarında üç kardeşi bulunmaktadır. Yaşamının ilk yılları Rize'de geçse de ailesinin iş durumları nedeniyle Zonguldak'a göç etmeleri, onun eğitim hayatının şekillenmesinde büyük rol oynadı. Zonguldak Gazi İlkokulu'ndan 1954 yılında mezun olan Haberal, ortaokul ve lise öğrenimini ise şehrin köklü eğitim kurumlarından Zonguldak Mehmet Çelikel Lisesi'nde tamamlayarak 1961 yılında mezuniyet sevincini yaşadı. Gençlik yıllarından itibaren tıp bilimine büyük ilgi duyan Haberal, hayallerini süsleyen Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi'ni kazanarak buradaki eğitimini 1967 yılında başarıyla noktaladı. Hekimlik mesleğine adım attıktan hemen sonra cerrahi alanda uzmanlaşmak istediğine karar verdi. Genel cerrahi branşındaki uzmanlık eğitimini de yine mezun olduğu üniversitede sürdürerek 1971 yılında uzman hekim unvanını aldı. Evlilik hayatında Meryem Hanım ile dünya evine giren ve bu evlilikten Erkan, Solmaz ve Murat adlarında üç evlat sahibi olan Haberal, eşiyle yollarını 1994 yılında ayırmıştır. Kendisi gibi doktorluk mesleğini seçen oğlu Erkan Haberal da babasının izinden gitmiştir.
Tıpta Çığır Açan İlkler ve Akademik Yükseliş
Uzmanlık derecesini aldıktan sonra mesleki bilgisini uluslararası düzeye taşımak isteyen Prof. Dr. Mehmet Haberal, Amerika Birleşik Devletleri'ne gitti. Texas eyaletinin Galveston şehrinde yer alan Shriner's Yanık Enstitüsü ve John Sealy Hastanesi bünyesinde bilim kurulu üyesi unvanıyla kritik araştırmalara katıldı. Buradaki verimli yılların ardından organ nakli alanında dünyanın en önemli merkezlerinden biri sayılan Colorado Üniversitesi Tıp Fakültesi Transplantasyon Merkezi'ne geçti. 1 Ocak 1974 ile 30 Haziran 1975 tarihleri arasında bu merkezde bilim kurulu üyesi olarak çalışan Haberal, edindiği üst düzey tecrübelerle vatanına döndü. Bu çalışmalardan sonra ülkemizde ve coğrafyamızda daha önce hayal dahi edilemeyen tıbbi başarılara imza attı. Bu başarılar tesadüf değildi. Azimle yoğrulan yıllar, engelleri aşmasına büyük katkı sağladı. Başarıları kronolojik olarak sıralandığında şu sonuçlar karşımıza çıkmaktadır:
- 1975 yılında: Türkiye'de ilk kez canlı donörden böbrek naklini başarıyla gerçekleştirdi.
- 1978 yılında: Ülkemizde ilk defa kadavradan böbrek naklini yaparak tıp tarihine adını yazdırdı.
- 1988 yılında: 8 Aralık günü yalnız Türkiye'de değil, Kuzey Afrika ve Orta Doğu bölgelerinde de ilk kez kadavradan karaciğer naklini gerçekleştiren isim oldu.
Çalışmaları tüm dünyada ses getirdi. Bu olağanüstü ameliyatlar, Mehmet Haberal'a dünya çapında saygınlık kazandırdı. Saygın tıp yayıncısı Elsevier tarafından Şubat 2013'te açıklanan bilimsel araştırmaya göre Haberal, "Transplantasyon" alanında yaptığı bilimsel makale ve yayınlarıyla Türkiye'de birinci sırada yer alırken, tüm dünyada ise ikinci sırada yer bularak gurur kaynağı olmuştur. Ayrıca Amerikan Cerrahlar Koleji tarafından şeref üyeliğine seçilen ilk Türk cerrahı olarak da tarihe geçti.
Kurumsal Yapılanma ve Eğitim Yatırımları
Mehmet Haberal, yalnızca ameliyat masalarında değil, aynı zamanda kurumsallaşma süreçlerinde de lider roller üstlendi. Tıbbi gelişmelerin sürekliliği adına sivil toplum kuruluşları ve vakıflar kurarak akademik bilginin yayılmasını sağladı. Ekim 1990 yılında Türkiye Organ Nakli Derneği'nin kurucuları arasında yer alan Haberal, bu derneğin başkanlık görevini de uzun yıllar yürüttü. Zorlu yollar onu yıldırmadı. Ardından, 14 Eylül 1993 tarihinde büyük bir vizyonla Türkiye Organ Nakli ve Yanık Tedavi Vakfı ile Haberal Eğitim Vakfı'nı bir araya getirerek Ankara'da günümüzün saygın eğitim kurumlarından Başkent Üniversitesi'ni kurmayı başardı.
Sağlık alanındaki teşkilatlanma yeteneğini uluslararası düzeye de yansıtan tecrübeli doktor, 1999 yılında Orta Doğu Yanık ve Yangın Afetleri Derneği'ni hayata geçirdi. Kendi coğrafyasında gerçekleştirdiği bu tıbbi atılımlar sayesinde 2012 yılında da MESOT yani Ortadoğu Organ Nakli Derneği'nin başkanlık koltuğuna bir kez daha oturtularak bölgesel liderliğini pekiştirdi.
Siyaset Arenası ve Yıllar Süren Hukuk Mücadelesi
Bilim dünyasındaki yüksek nüfuzunu toplumsal faydaya dönüştürmek amacıyla siyasete de ilgi duyan Prof. Dr. Mehmet Haberal, ilk olarak 1991 genel seçimlerinde Doğru Yol Partisi (DYP) bünyesinde kendi memleketi Rize'den milletvekili adayı oldu ancak bu seçimde meclise girmeyi başaramadı. Siyasi kariyeri de hareketli geçti. Hayatındaki en büyük dönüm noktalarından biri ise tıbbi çalışma odalarından cezaevi koğuşlarına uzanan o fırtınalı dönem oldu. 13 Nisan 2009 tarihinde, Türkiye gündemini uzun yıllar meşgul eden Ergenekon soruşturması kapsamında gözaltına alındı.
Gözaltı sürecinin ardından 17 Nisan 2009 günü, nöbetçi İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından yasa dışı örgüt üyeliği iddiasıyla tutuklanarak cezaevine gönderildi. Parmaklıklar ardındayken dahi halkın güvenini kazanmaya devam eden Haberal, 12 Haziran 2011 genel seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) listelerinden Zonguldak Milletvekili seçildi. Halkın teveccühü sandığa yansımıştı. Lakin seçildiği esnada hâlâ tutuklu olduğu için meclise gidip yemin edemedi ve bir süre daha yasama görevine başlayamadı.
5 Ağıstos 2013 tarihine gelindiğinde ise İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi, davayı karara bağlayarak Mehmet Haberal'a 12 yıl 6 ay hapis cezası verdi. Ancak mahkeme heyeti, tutuklulukta geçen süreyi ve adli kontrol koşullarını göz önünde bulundurarak tahliyesine hükmetti. Hukuki mücadele nihayet son buldu. Yaklaşık dört yıllık esaretin ardından özgürlüğüne kavuşan CHP milletvekili Haberal, 2 Ekim 2013 tarihinde TBMM kürsüsüne çıkarak milletvekili yeminini etti ve halkın temsilcisi olarak parlamento görevine resmen başladı.