Hasan Tahsin Banguoğlu, 1904'te Drama'da doğmuş, 3 Mart 1989'da İstanbul'da vefat etmiş Türk akademisyen, dil bilimci ve siyasetçidir. Türkçenin gramerini bilimsel yöntemlere dayanarak anlatan ilk Türk bilim insanı olarak tanınır.
Eğitimi
Sekiz yaşında Balkan Savaşları'na tanık oldu ve ailesiyle birlikte İstanbul'a göç etti. İlk ve orta öğrenimini Drama, Balıkesir ve İstanbul'da tamamladı, 1926'da İstanbul Erkek Lisesi'nden mezun oldu. Aynı yıl İstanbul Darülfünun Edebiyat Fakültesi'ne girdi; bu yıllarda Vakit ve Hız gazetelerinde ve Cem adlı mizah dergisinde B.T., Banguoğlu Tahsin ve Penguen takma adlarıyla yazılar yazdı. 1930'da Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nü bitirdi. 1930-1932 arasında Ankara Gazi Terbiye Enstitüsü'nde ilk öğretmenlik deneyimini yaşadı. 1932-1936 arasında Berlin ve Breslau üniversitelerinde Osmanlı Türkçesi üzerine doktora çalışması yaptı. Döndüğü yıl Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde Türk dili doçenti olarak ders vermeye başladı; aynı dönemde Ankara Devlet Konservatuvarı'nda fonetik dersleri verdi.
Dil çalışmaları
Türk dilinin sadeleştirilmesi hareketinde etkin rol oynadı. 1940'ta dönemin Millî Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel'in isteğiyle Türkçenin grameri için bir kılavuz kitap yazdı; Ana Hatlarıyle Türk Grameri adıyla aynı yıl basılan kitap, 1940-1941 ders yılında okullarda yeniden başlatılacak gramer müfredatına esas alındı. 1941-1943'te dil konusunda yazdığı yazılar Ülkü dergisinde ve Ulus gazetesinde yayımlandı; bunlar 1987'de Dil Bahisleri adıyla toplandı. Türk dil devriminin Güzel Türkçe, Doğru Türkçe ilkesine dayandırılması gerektiğini savundu. 1959'da Türk Grameri I - Sesbilgisi yayımlandı; en önemli yapıtı olan Türkçenin Grameri 1974'te çıktı. 1984'te Kendimize Geleceğiz adlı kitabı basıldı.
Siyasi görevleri
1943'te Bingöl milletvekili oldu. 1946-1948 arasında Halkevleri başkanlığı yaptı. 1948-1950 arasında II. Hasan Saka ve Şemsettin Günaltay kabinelerinde Millî Eğitim Bakanı olarak görev aldı; aynı dönemde Türk Dil Kurumu'nun tabii başkanıydı. 1950'de Demokrat Parti'nin iktidara gelmesinin ardından siyasi hayata 11 yıl ara verdi. 1955-1959 arasında Londra Üniversitesi'nde karşılaştırmalı Türk dilleri dersi verdi; 1959-1961'de Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nde ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde öğretim üyeliği yaptı. 1961'de CHP Edirne senatörü seçildi ve 15 Ekim 1961-2 Haziran 1968 arasında Cumhuriyet Senatosu üyeliği yaptı. 1960-1963'te ikinci kez Türk Dil Kurumu başkanlığı, 1963-1966'da ikinci kez Halkevleri başkanlığı görevlerinde bulundu. 1966'da İsmet İnönü'nün ortanın solu politikasına karşı çıkarak CHP'den ayrıldı ve 1968'e kadar bağımsız senatör olarak devam etti. 1970'te YTP genel başkanlığı yaptı ve aynı yıl siyasi yaşamdan çekilerek bilim çalışmalarına döndü. Evli ve üç çocuk babasıydı.
Benzer kişiler
- Necati İlter (Siyasetçi · Drama)
- Angela Merkel (Akademisyen)
- Janet Yellen (Akademisyen)
- Mehmet Bekaroğlu (Akademisyen)
- Muhammed Mursi (Akademisyen)
- Numan Kurtulmuş (Akademisyen)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Tahsin Banguoğlu maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.