Ahlat’tan İstanbul’a Uzanan Bir Dil Yolculuğu
Türk dilinin ve edebiyatının gelişimine ömrünü adayan usta yazar ve filolog Tahir Nejat Gencan, 1892 senesinde Bitlis'in Ahlat ilçesinde dünyaya gözlerini açtı. Öğretmenlik mesleğine adım attığı andan itibaren idealist duruşuyla tanınan usta isim, eğitim dünyasında derin izler bıraktı. Ahlat Rüşdiyesi'ni bitirdikten sonra eğitim yolculuğunu sürdüren Gencan, ömrü boyunca Türkçenin sadeleşmesi, zenginleşmesi ve yeni nesillere en doğru biçimde aktarılması amacıyla durmaksın çalıştı. Yaşamı boyunca kalemiyle ve öğretmenlik mesleğiyle Türkçenin sadeleşmesi adına yoğun çaba sarf eden usta kalem, 2 Temmuz 1980 tarihinde aramızdan ayrıldı.
Sınıflardan Kurultay Kürsülerine: Mesleki Yükseliş
Eğitim serüvenine memleketinde başlayan Gencan, köy okullarına öğretmen kazandırmak üzere açılan Bitlis Muallim Mektebi'ni 1922 yılında başarıyla tamamladı. Mezuniyetinin ardından hiç vakit kaybetmeden ilk resmi görevine adım atmaya karar verdi. Diyarbakır Muallim Mektebi bünyesinde Türkçe öğretmenliği yapan idealist eğitimci, mesleki yetkinliğini artırmak adına ek ders sınavlarına girdi. Sđnavları başarıyla vererek 1923 yılında ortaokul Türkçe, 1924 yılında ise lise Türk edebiyatı öğretmenliği kadrolarına geçiş yapmayı başardı. Gencan, bilgi birikimiyle öğrencilerini aydınlattı. Anadolu'daki başarılı yılların ardından İstanbul'a tayin olan usta öğretmen, 1927 senesinde Kadıköy Ortaokulunda Türkçe dersleri vermeye başlayarak buradaki uzun soluklu meslek hayatının temellerini attı.
Türk Dil Kurultayı’ndan İstanbul’un Tarihi Liselerine
Tahir Nejat Gencan, dil alanındaki engin birikimi sayesinde 1932 yılında gerçekleştirilen tarihi Birinci Türk Dil Kurultayı'na üye seçildi. Kurultay üyesi olarak Türkçenin bilimsel temeller üzerinde yükselmesi için yürütülen çalışmalara aktif destek verdi. Cumhuriyet tarihinin en prestijli eğitim yuvaları arasında gösterilen İstanbul Erkek Lisesi ve Darüşşafaka liselerinde 1943 yılından itibaren edebiyat dersleri verdi. Öğrencilerini Türk edebiyatının zenginlikleriyle buluştururken aynı zamanda onların dil bilincini de geliştirdi. Değerli eğitimci, 1957 yılında emekli oldu.
Emeklilik Sonrası Akademik Hayat ve Mirası
Emekliliğin ardından dinlenmek yerine akademik dünyaya yönelen usta filolog, İstanbul Üniversitesi Yabancı Diller Yüksek Okulu kadrosuna katıldı. Burada okutmanlık görevini titizlikle yürüttü. Üniversite bünyesinde uzun süre Osmanlıca uzmanlığı da yapan Gencan, ömrünün son dönemine kadar bilimsel çalışmalarını sürdürmeyi ihmal etmedi. Onun eşsiz mirası bugün de yaşıyor. 2 Temmuz 1980 tarihinde hayata gözlerini yuman Tahir Nejat Gencan, Türk dili araştırmalarına adadığı onurlu yaşamıyla hafızalara kazındı.