Muhammed Yunus Kimdir?

Bangladeş'in Chittagong kentinde 28 Haziran 1940 günü dünyaya gelen ekonomist ve bankacı Muhammed Yunus, yoksulluk sarmalındaki insanlara küçük sermayeler sağlayarak kendi işlerinin sahibi olmalarına imkan tanıyan mikrokredi modelinin mimarıdır. Yengeç burcu olan 86 yaşındaki profesör, çocukluğunu geçirdiği Bathua köyünden çıkıp dünya çapında bir değişim öncüsü haline gelmiştir. Kurduğu Grameen Bank ile finans sistemine yepyeni bir bakış açısı kazandıran Yunus, 2006 yılında layık görüldüğü Nobel Barış Ödülü ile başarılarını taçlandırmıştır.

Öne Çıkan Başarıları

• 1976 yılında yoksulları desteklemek amacıyla Grameen Bank'ı kurdu.
• 2006 yılında küresel barış ve kalkınmaya sağladığı katkılarla Nobel Barış Ödülü'nü kazandı.
• 2008 yılında dünya entelektüelleri arasında ikinci sırada gösterildi.
• 2009 yılında Türkiye'de İstanbul Ticaret Üniversitesi tarafından fahri doktora unvanına layık görüldü.

Akademik Yolculuk ve Fikirsel Uyanış

Muhammed Yunus, ilk yükseköğrenimini Dakka Üniversitesi Ekonomi Bölümü'nde tamamlayarak 1960 yılında mezun oldu. Mezuniyetinin hemen ardından aynı kurumdan yüksek lisans derecesini aldı. Akademik eğitimine Amerika Birleşik Devletleri'nde devam eden Yunus, Vanderbilt Üniversitesi'nde ekonomi alanında doktora unvanı kazandı. Daha sonra Middle Tennessee State University bünyesinde dersler vererek ders anlatım yeteneğini pekiştirdi.

1974 yılında ülkesine dönen başarılı akademisyen, Chittagong Üniversitesi'nde öğretim üyeliği yaparken derin bir çelişkiyle yüzleşti. Sınıfta anlattığı karmaşık iktisat kuramları ile dışarıdaki halkın maruz kaldığı yıkıcı sefalet arasında büyük bir uçurum vardı. Bu farkındalık, onu sadece teoride kalan değil, sokaktaki insanı kurtaracak çözüm arayışlarına yönlendirdi.

Jobra Köyü'nden Nobel Kürsüsüne Uzanan Yolculuk

Muhammed Yunus, 1974 yılında öğrencileriyle birlikte Chittagong Üniversitesi yakınındaki Jobra köyüne bir çalışma gezisi düzenledi. Burada üç evladıyla derme çatma teneke bir barakada yaşam mücadelesi veren Sufiya Begum isminde bir kadınla tanıştı. Sufiya, bambudan tabureler yaparak geçimini sağlamaya çalışıyordu. Ancak hammaddeyi alabilmek için tefecilerden yüksek faizle borç para almak zorundaydı. Her sandalye için aldığı bambulara 15 peni eşdeğeri para ödüyor, faiz ödemeleri düşüldüğünde elinde yalnızca tek bir peni kalıyordu. İşte bu kısır döngü yüzünden, kadıncağız durmaksızın çalışmasına rağmen fakirlikten kurtulamıyordu.

Durumu derinlemesine inceleyen Yunus, köy genelinde Sufiya ile aynı kaderi paylaşan 41 kişi daha olduğunu keşfetti. Bu insanların tefecilere olan toplam borcu yalnızca 40 dolar civarındaydı. Profesör Yunus, bu küçük miktardaki parayı kendi cebinden faizsiz olarak köylülere dağıttı. Tek beklentisi ise bu anaparanın bir sene sonra kendisine geri verilmesiydi. Böylece hayatları değişen köylüler borçlarından kurtulup işlerini büyüttüler. Sufiya da kazandığı paralar sayesinde 1983 yılında barakasını güzel bir evle değiştirdi. Bu süreçte Jobra adeta bir refah merkezine dönüşti.

Bu eşsiz deneyimden yola çıkan Muhammed Yunus, 1976 yılında yoksul insanları birer girişimciye dönüştürme vizyonuyla Grameen Bank'ı, yani Köy Bankası'nı hayata geçirdi. Bankacılıkta çığır açan bu girişim, ihtiyaç sahiplerini üretici konumuna yükseltti. Gerçekleştirilen bu toplumsal ve ekonomik dönüşüm hamlesi, Yunus ile Grameen Bank'a 2006 yılında Nobel Barış Ödülü'nü getirdi.

Uluslararası Başarılar ve Özel Yaşamı

Muhammed Yunus'un başarıları sadece Nobel ile sınırlı kalmadı. 2008 yılında, İngiliz Prospect ve Amerikan Foreign Policy dergilerinin düzenlediği yıldızlar geçidi niteliğindeki entelektüel anketinde dünyanın en önemli 100 aydını arasında ikinci sırada yer buldu. Türkiye ile de bağları bulunan ünlü ekonomist, 2009 yılında İstanbul Ticaret Üniversitesi tarafından takdim edilen Fahri Doktora payesini aldı.

Ancak Yunus, 2011 yılında büyük emeklerle kurduğu ve yıllarca yönettiği Grameen Bank'ın başkanlık görevinden Bangladeş hükümeti tarafından alındı. Bu gelişme dünya basınında geniş yankı uyandırdı.

Özel hayatında ise 1970 yılında Vera Forostenko ile evlenen Muhammed Yunus, dokuz yıllık evliliğin ardından 1979 yılında eşinden ayrıldı. Bu evlilikten Monica Yunus ve Deena Afroz Yunus isimlerinde iki çocuk babası oldu. Yoksullukla mücadele yöntemlerini kaleme aldığı, 1999 yılında yayımlanan "Banker to the Poor" adlı başyapıtı da alanında klasikler arasına girmeyi başardı.