Muammer Kaddafi Kimdir?

Gençliği ve darbe

Muammer Muhammed Ebu Minyar el-Kaddafi, 7 Haziran 1942'de Sirte yakınlarında İtalyan Libyası'nda fakir bir Bedevi ailesinde doğdu. Sabha'daki okul yıllarında Arap milliyetçisi oldu. 1963'te Libya Üniversitesi Tarih Bölümü'nü bitirdi, ardından Bingazi'deki Kraliyet Askerî Akademisi'ne girdi. 1966'da mezun olunca İngiltere'ye giderek askerî alanda uzmanlık eğitimi gördü. 1969'da okul arkadaşlarıyla birlikte, sonradan Özgür Subaylar Hareketi adını alacak gizli bir örgüt kurdu ve yüzbaşılığa terfi etti. 1 Eylül 1969'da, kaplıca tedavisi için Türkiye'de bulunan Kral I. İdris'e karşı kan dökülmeden gerçekleşen bir darbe yaptı. Albay rütbesi aldı, Libya Silahlı Kuvvetleri komutanı oldu ve Devrim Komuta Konseyi adına yönetimi ele geçirdi. ABD, 7 Eylül 1969'da onu tanıyınca kral görevini terk etti.

Yönetimi

Libya'yı Devrim Komuta Konseyi'nin yönettiği bir cumhuriyete dönüştürdü; 1969-1977 arasında Libya Arap Cumhuriyeti'nin başkanıydı. Ülkeyi kararnameyle yönetti, İtalyan nüfusunu sınır dışı etti, Batılı askerî üsleri kapattı. Şeriatı hukuk sisteminin temeli yaptı ve "İslami sosyalizmi" benimsetti. Petrol endüstrisini millileştirdi, artan devlet gelirini orduyu güçlendirmek, yabancı devrimcileri finanse etmek ve konut, sağlık ve eğitim programlarına harcamak için kullandı. 1973'te doğrudan demokrasi olarak sunduğu Temel Halk Kongrelerini kurarak bir "Halk Devrimi" başlattı, ancak önemli kararlar üzerindeki kişisel kontrolünü korudu. Aynı yıl Yeşil Kitap'ta Üçüncü Enternasyonal Teori'nin ana hatlarını açıkladı.

1977'de Libya, "kitlelerin devleti" anlamına gelen Jamahiriya adını taşıyan yeni bir sosyalist devlete dönüştü. Kaddafi resmen sembolik bir role çekilse de muhalefetin baskılanmasından sorumlu askerî yapıların ve Devrim Komitelerinin başı olarak kaldı. 1979-2011 arasında "Kardeş Lider" unvanını taşıdı. 1970'lerde ve 1980'lerde Mısır ve Çad ile başarısız sınır çatışmaları yaşandı, yabancı militanlara destek verdi ve İskoçya'daki Lockerbie faciasının sorumluluğunu üstlendi; bu nedenle dünya sahnesinde giderek yalnızlaştı. ABD, Birleşik Krallık ve İsrail ile düşmanca ilişkiler kurdu; 1986'da Libya bombalandı ve ekonomik yaptırımlar uygulandı.

Son yılları ve ölümü

1999'dan sonra Arap sosyalizminden uzaklaştı; ekonomik özelleştirmeyi, Batı ile yakınlaşmayı ve Pan-Afrikanizm'i teşvik etti. 2009-2010 arasında Afrika Birliği başkanlığını yaptı. 2011'deki Arap Baharı sırasında Libya'nın doğusunda yolsuzluk ve işsizlik protestoları başladı; durum, NATO'nun Geçici Ulusal Konsey lehine askerî müdahalede bulunduğu bir iç savaşa dönüştü. Hükûmet devrildi; Kaddafi Sirte'ye çekildi ve 20 Ekim 2011'de burada yakalanıp öldürüldü.

Libya siyasetine kırk yıl egemen olan Kaddafi bölücü bir figürdü. Anti-emperyalist duruşu, Arap Birliği ve Afrika Birliği'ne desteği ve ülkeyi petrol gelirleriyle kalkındırması nedeniyle övüldü. Birçok Libyalı sosyal ve ekonomik reformlarına karşı çıktı; pek çok kişi onu insan haklarını ihlal eden ve terörizmi finanse eden bir diktatör olarak kınadı.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Muammer Kaddafi maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.