Mihail Lermontov, 15 Ekim 1814'te Moskova'da emekli bir subayın oğlu olarak dünyaya gelen ve 27 Temmuz 1841 tarihinde Pyatigorsk'ta trajik bir düelloyla 27 yaşında yaşamını yitiren, Rus edebiyatının altın çağını şekillendiren efsanevi şair ve yazardır. Küçük yaşta annesini kaybedip babasının ayrılışıyla sarsılan sanatçı, çocukluğunu Kafkasya'nın büyüleyici doğası eşliğinde anneannesinin Tarhanı'daki malikânesinde geçirmiştir. Bu coğrafya, onun doğa ile şiir arasındaki güçlü bağlarının temelini oluşturmuştur. Hayranı olduğu Puşkin'in ölümünün ardından kaleme aldığı "Şairin Ölümü" şiiriyle tüm ülkede tanınan Lermontov, baskıcı Çarlık sansürüne karşı duruşu sebebiyle defalarca Kafkasya'ya sürgün edilmiştir. Özgürlükçü fikirleriyle tanınan yazar, ardında bıraktığı ölümsüz yapıtlarla Rus gerçekçiliğinin en büyük öncülerinden biri olmuştur.
Hüzünlü Çocukluk ve Erken Dönem Edebi Birikim
Küçük yaşta Maria Arsenyeva adlı annesini kaybetmesi ve babası Yuri Lermontov'un evi terk etmesi, küçük Mihail'in iç dünyasında derin izler bıraktı. Anneannesi Yelizaveta Alekseyevna Arsenyeva, torununu Penza bölgesindeki Tarhanı Kasabası'nda bulunan malikânesine götürdü. Lermontov'un çocukluk yılları, anneannesiyle Kafkasya'ya yaptığı seyahatlerle geçti. Bu dağlık coğrafya ve doğa, onun ileride kaleme alacağı şiirlerin temel ilham kaynağı haline geldi. Anneannesinden dinlediği geleneksel Rus halk masalları ve şarkıları da onun hayal gücünü besledi. On üç yaşında anneannesiyle Moskova'ya yerleşen genç, 1828'de Moskova Üniversitesi yakınlarındaki yatılı okulda eğitimine başladı. Okulda gösterdiği üstün başarıyla İngilizce, Fransızca, Yunanca ve Almanca dillerini hızla kavradı. Aynı zamanda piyano ve keman çalarak sanat vizyonunu geliştirdi. Lord Byron, Shakespeare ve Schiller okuyan genç şair, edebi serüvenine bu yıllarda yüzlerce şiir yazarak adım attı.
Askerlik Yılları, Puşkin Etkisi ve Büyük Sürgün
1830 yılında girdiği Moskova Üniversitesi'nde eğitim gören Lermontov, 1832'de bir profesörle yaşadığı fikir çatışması nedeniyle okuldan ayrılmak zorunda kaldı. St. Petersburg'da üniversiteye girmeyi denese de kabul edilmedi ve bunun üzerine Harp Okulu'na kaydoldu. 1834'te asteğmen rütbesiyle mezun olduktan sonra Tsarskoye Selo'daki hafif süvari alayında askerlik görevine başladı. Bu dönemde aristokrasiyi eleştiren Maskeli Balo tiyatrosu ile Prenses Ligovskaya romanını yazmaya başladı. 29 Ocak 1837'de Rusya'nın dev şairi Puşkin'in bir düelloda öldürülmesi, Lermontov'u derinden sarstı. Yazdığı Şairin Ölümü şiiri tüm ülkeye hızla yayıldı. Çarlık yönetimini ve yozlaşmış aristokrasiyi hedef alan bu eser, Çar I. Nikolay'ı öfkelendirdi. Çarın emriyle derhal tutuklanan genç şair, Kafkasya'daki Nijgorod Süvari Alayı'na sürgün edildi. Bu sürgün, onun başyapıtı Çağımızın Bir Kahramanı romanının doğuşunu sağladı.
İkinci Sürgün ve Pyatigorsk'taki Trajik Son
Sürgün cezasının kaldırılmasının ardından 1838'de St. Petersburg'a dönen Lermontov, edebiyat dünyasında Puşkin'in gerçek ardılı olarak selamlandı. Ancak fırtınalı hayatı durulmadı; 1840'ta Fransız büyükelçisinin oğlu Barante ile giriştiği düello nedeniyle tekrar tutuklanarak Kafkasya'daki ön cephelere sürüldü. 1841 yılının Şubat ayında kısa bir izinle başkente geldiğinde, Yelkenli, Anayurt, Sevmiştim ve Yalnız Başına Çıkıyorum Yola gibi meşhur şiirlerini tamamladı. İzin bitiminde Çar I. Nikolay'ın kesin emriyle cepheye geri gönderilen şair, yolculukta hastalanarak kaplıcalarıyla ünlü Pyatigorsk kentinde durakladı. Burada emekli binbaşı Nikolai Martynov ile girdiği sert bir tartışmanın ardından düelloya davet edildi. 27 Temmuz 1841'de gerçekleşen düelloda, henüz 27 yaşındaki şair trajik bir şekilde can verdi. Büyük bir törenle Pyatigorsk'ta defnedilen naaşı, daha sonra Tarhanı'daki aile mezarlığına taşındı.
Kısa ömrüne sığdırdığı, kendisinden sonraki pek çok Rus yazarını etkileyen başlıca eserleri şunlardır:
- Çağımızın Bir Kahramanı (1840 - Roman)
- Maskeli Balo (Masquerade) (1835 - Oyun)
- Hacı Abrek (1835 - Şiir)
- Borodino (1837 - Şiir)
- Yelkenli (Parus) (1841 - Şiir)
- Şeytan (1857 - Ölümünden sonra yayınlanan şiir)