Mavi Vatanın Kurucu Amirali
Türk denizcilik tarihinin modern dönemine yön veren en önemli simalardan biri olan Mehmet Ali Ülgen, askeri kariyeriyle ülkenin bahriye teşkilatlanmasında silinmez izler bıraktı. 1887 yılında İstanbul'da dünyaya gözlerini açan Ülgen, aslen Rizeli Mahrebel ailesinin bir ferdiydi. Çocukluk yaşlarından itibaren denizciliğe gönül veren bu vatansever subay, eğitimini tamamladıktan sonra Osmanlı İmparatorluğu'nun en zorlu yıllarında ve ardından genç Türkiye Cumhuriyeti'nde üstün başarılarla görev yaptı. Cumhuriyet tarihinin ilk Deniz Kuvvetleri Komutanı unvanını elde eden Ülgen, denizcilik vizyonunu en üst noktaya taşımayı başarmış müstesna bir devlet adamıdır. Donanmanın modernleşmesi adına ömrünü adayan efsanevi asker, üstlendiği kritik vazifelerle adını tarihe yazdırmıştır.
Eğitim Yılları ve Savaş Meydanlarında Bir Topçu Subayı
Genç yaşta denizcilik sevdasına kapılan Mehmet Ali Ülgen, 1900 yılında adım attığı Bahriye Mektebi'nden 1905 senesinde başarıyla mezun oldu. Askeri terbiyesini ve teorik altyapısını güçlendirmek amacıyla ilk olarak Heybetnüma okul gemisinde ve Asar-ı Tevfik zırhlısında mühendislik eğitimi gördü. Mesleğe adım attıktan sonra yeteneğiyle öne çıkan genç subay, farklı gemilerde görev alarak tecrübe kazandı. Ülgen'in bahriyedeki ilk aktif görevleri arasında şunlar yer almaktadır:
- Bafra gambotu bünyesinde topçu subaylığı
- Peyk-i Şevket ve Muin-i Zafer gemilerinde üstlendiği kritik görevler
- Mesudiye, Barbaros ve Asar-ı Tevfik zırhlılarında gösterdiği başarılar
I. Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle birlikte Ülgen, Türk denizcilik tarihinin en stratejik cephelerinde kendisini gösterdi. Yavuz Muharebe Kruvazörü ile Karadeniz'e açılarak tarihi öneme sahip Odessa ve Sivastopol bombardımanlarında aktif rol oynadı. 1914 ile 1918 yılları arasında süren büyük harp boyunca cepheden cepheye koştu. Bu zorlu süreçte Mecidiye Kruvazörü Topçu Subaylığı, Hamidiye Kruvazörü İkinci Komutanlığı ve nihayetinde Peyk-i Şevket gemisi Komutanlığı vazifelerini üstlendi. Savaş yıllarında gösterdiği sarsılmaz disiplin, onun gelecekteki parlak kariyerinin en somut habercisi oldu.
Cumhuriyet Dönemi ve Zirveye Uzanan Başarılar
Yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nde deniz gücünün yeniden yapılandırılması sürecinde Mehmet Ali Ülgen, en ön saflarda yer aldı. 1925 yılında binbaşı rütbesine terfi eden Ülgen, idari ve askeri yeteneklerini sergileyeceği yeni görevlere atandı. 1925-1934 yılları arasında Bahriye Vekaleti bünyesinde Şube Müdürlüğü ve Daire Başkanlığı yaptı. Aynı dönemde Filotilla Komodorluğu, İhtiyat Filosu Komutanlığı ve Marmara Üssü Bahri Komutanlığı gibi operasyonel görevleri üstlenerek donanmanın hazırlık seviyesini artırdı. Ülgen'in askeri dehası ve liderlik vasıfları, rütbelerinde hızla yükselmesini sağladı.
Askeri kariyerindeki bu yükseliş, onu amirallik rütbelerine kadar taşıdı. 1936 yılında tuğamiral rütbesine yükseltilerek Marmara Üssü Bahri ve Kocaeli Müstahkem Mevki Komutanlığı ile Harp Filosu Komutan Vekilliği vazifelerine getirildi. İki yıl sonra, 1938'de tümamiral rütbesine hak kazandı. Bu rütbeyle Harp Filosu Komutanlığı, Milli Savunma Bakanlığı Deniz Müsteşarlığı ve yine Marmara Üssü Bahri ile Kocaeli Müstahkem Mevki Komutanlığı görevlerinde bulundu. II. Dünya Savaşı'nın getirdiği uluslararası gerginlik ortamında Türkiye'nin deniz sınırlarının güvenliğini sağlamada kritik kararlara imza attı. 1945 yılında koramiral rütbesine terfi etti ve Donanma Komutanlığı makamına getirilerek Türk deniz gücünün komutasını devraldı.
Deniz Kuvvetlerinin İlk Komutanı ve Ebedi Mirası
Ühstün başarılarla dolu meslek hayatının en tepe noktasına 1949 yılında ulaştı. Oramiral rütbesine terfi ettirilen Mehmet Ali Ülgen, 1 Temmuz 1949 tarihi itibarıyla yeni kurulan Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'nın ilk lideri olarak göreve başladı. Bu tarihi adımla Türk bahriyesinin kurumsallaşmasında en üst düzey rolü oynamış oldu. Yaklaşık bir yıl boyunca yürüttüğü bu şerefli vazifenin ardından, 6 Haziran 1950 tarihinde emekliye ayrıldı. Aile hayatına da büyük önem veren efsanevi komutan, evli ve iki çocuk babası olarak mütevazı bir yaşam sürdü.
Emekliliğinden kısa bir süre sonra, 23 Temmuz 1952 tarihinde vefat eden Ülgen, geride şerefli bir isim bıraktı. Naaşı, İstanbul'un tarihi semtlerinden Eyüp Mezarlığı'na, Kaşgari Murtaza Efendi Camisi yakınındaki ebedi istirahatgahına defnedildi. Türk ordusu, ilk Deniz Kuvvetleri Komutanını hiçbir zaman unutmadı. Her yılın 23 Temmuz gününde, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı temsilcileri tarafından kabri başında resmi bir anma töreni düzenlenmektedir. Mehmet Ali Ülgen, vatanseverliği, disiplini ve kurucu vizyonuyla denizcilerimiz için ebedi bir esin kaynağı olmaya devam etmektedir.