Tarihin taşa kazınmış izlerini geleceğe taşımak büyük adanmışlık gerektirir. Fatih doğumlu restoratör-mimar Macit Rüştü Kural, hayatını bu adanmışlığa adamıştır. 1899-1964 yılları arasında yaşayan Kural, Türk mimarlık tarihinin en saygın restoratörlerindendir. Cumhuriyet’in ilk yıllarında restorasyon alanında hiçbir rehber kaynak veya danışılacak yetkili kurul bulunmadığından, eski yapıların korunması tamamen projelendiren mimarların kendi birikimlerine ve kişisel kararlarına bağlı durumdaydı. Kural; bilgisi, sağduyusu ve üstün yönetim becerisiyle tarihi yapıların kaderini değiştirmeyi başarmıştır. Özellikle Erken Osmanlı mimarisinin şaheseri olan Bursa Yeşil Türbe’nin günümüze sapasağlam ulaşmasını sağlayarak büyük takdir kazanmıştır.
Akademi Yılları ve Mesleki Gelişimi
Gençlik yıllarında Güzel Sanatlar Akademisi Mimarlık Bölümü’nde eğitim alan Kural, henüz öğrenciyken önemli bir fırsat yakaladı. Dönemin ünlü İtalyan mimarı Giulio Mongeri’nin atölyesinde çalışarak mesleki vizyonunu şekillendirdi. Bu üretken atölyede, sonradan adını duyuracak olan Sedat Hakkı Eldem ve Muammer Benli gibi isimlerle yan yana bulundu. Akademi eğitimini 1928 yılında tamamlayan genç mimar, aynı yıl Maarif Vekaleti Türk Asar-ı Atikası Müdürlüğü bünyesinde göreve başladı.
Tarihi Mirası Kurtaran Dokunuşlar
Ayasofya’nın müzeye dönüştürülmesinin ardından mimari açıdan kritik gelişmeler yaşandı. Külliyenin Sıbyan Mektebi binasında kurulan Rölöve Dairesi, Kural’ın uzun yıllar emek vereceği yeni adresi oldu. Bu önemli büronun yöneticiliğini üstlendiği dönemde sorumluluğu oldukça büyüktü. Ayasofya’nın kritik bölümlerinin yanı sıra Topkapı Sarayı ve Kariye Camii gibi devasa anıtların onarımlarını üstlendi. Bu zorlu görevler, onun eski eser bilgisini en üst seviyeye çıkardı. İstanbul Valiliği’nin talebiyle harekete geçen başarılı mimar, Amcazade Hüseyin Paşa Yalısı’nın kurtarılması için de kollarını sıvadı. Meslektaşı Muhittin Güven ile ortaklaşa hazırladığı kapsamlı onarım projesi, yalının geleceğe taşınmasında önemli rol oynadı. Ayrıca Topkapı Sarayı bünyesindeki Mecidiye Köşkü’nde de restorasyon çalışmaları gerçekleştirdi.
Macit Rüştü Kural’ın mimarlık dünyasına damga vuran en önemli çalışmalardan bazıları şunlardır:
- Ayasofya külliyesindeki rölöve ve onarım çalışmaları
- Topkapı Sarayı ve saraydaki Mecidiye Köşkü restorasyonları
- Kariye Camii restorasyon projeleri
- Amcazade Hüseyin Paşa Yalısı kurtarma projesi
- Bursa Yeşil Türbe rekonstrüksiyon ve restorasyonu
Yeşil Türbenin Yeniden Doğuşu
Macit Rüştü Kural’ın Türk kültürüne sunduğu en kıymetli hediye, Bursa’daki Yeşil Türbe’yi adeta korumasıdır. Erken Osmanlı döneminin en seçkin örneklerinden biri olan ve yabancı bir mimar tarafından cam fanusta saklanması gerektiği belirtilen bu nadide eser, Yıldırım Beyazıd'ın oğlu Çelebi Sultan Mehmet'in talimatıyla 1421 yılında inşa edilmiştir. Mimarlığını Hacı İvaz Paşa’nın üstlendiği 328 metrekarelik bu sekizgen prizma, adını yeşil tonlu çinilerinden almaktadır. Tarihi eser, ünlü gezgin Evliya Çelebi’nin Seyahatname adlı eserinde Yeşil İmaret ismiyle anılmaktadır.
Kural, 1937 yılında Bursa’ya giderek yapıyı inceledi. Türbenin harap durumunu ortaya koyan detaylı bir rapor hazırlayarak Milli Eğitim Bakanlığı’na sundu. Bunun üzerine dönemin Bakanı Hasan Âli Yücel, restorasyon sorumluluğunu mimara devretti. 1941 yılında başlayan titiz restorasyon çalışmaları 1943 yılında başarıyla nihayete erdi.