Mobil cihazların ve modern teknolojinin vazgeçilmez parçası olan şarj edilebilir lityum iyon pillerin gelişimine yön veren Amerikalı ünlü bilim insanı John Bannister Goodenough, 25 Temmuz 1922 tarihinde Almanya'nın Jena kentinde dünyaya geldi. Fizik ve kimya alanındaki devrim niteliğindeki çalışmalarıyla tanınan Goodenough, 2019 yılında Nobel Kimya Ödülü'nü kazanarak adını bilim tarihine altın harflerle yazdırdı. Ömrünü bilime adayan dahi araştırmacı, 25 Haziran 2023 tarihinde Teksas'ta hayata gözlerini yumdu. O öldüğünde 101 yaşındaydı. Bilim insanı, Stanley Whittingham'ın erken dönem batarya çalışmalarını geliştirip kapasitelerini iki katına çıkardı. Böylece günümüzün kablosuz dünyasını şekillendirdi.
Akademik Serüven ve İkinci Dünya Savaşı Yılları
Gençlik yıllarında eğitimi için köklü kurumlarda yer alan Goodenough, 1944 senesinde Yale Üniversitesi'nden lisans derecesini alarak mezuniyetini ilan etti. İkinci Dünya Savaşı'nın zorlu döneminde vatanına hizmet etmek amacıyla ABD ordusuna katılarak askeri bir meteorolog olarak görev aldı. Özellikle Atlas Okyanusu üzerinden Avrupa'ya seyahat eden askeri uçakların rota sürelerini ve hava durumlarını titizlikle hesapladı. Savaş sonrasında akademik yoluna devam etti. Fizik alanında uzmanlaşmak için Chicago Üniversitesi'ni seçti. Bu saygın kurumda yürüttüğü akademik çalışmalar neticesinde 1951 yılında yüksek lisans, 1952 yılında ise doktora derecelerini tamamladı. Aynı dönemde, 1952 yılında Chicago'da tanıştığı yüksek lisans öğrencisi Irene Wiseman ile evlenerek mutlu bir yuva kurdu.
Teknolojik Devrim: Lityum İyon Bataryanın Doğuşu
Doktora derecesini aldıktan sonra araştırma odaklı kariyerine hız veren Goodenough, 1956 yılından itibaren tam 24 sene boyunca Massachusetts Institute of Technology (MIT) bünyesindeki Lincoln Laboratuvarı'nda uzman araştırmacı ve grup lideri olarak çalıştı. Buradaki uzun soluklu mesaisinin ardından, 1980 yılında İngiltere'ye geçerek Oxford Üniversitesi'nin İnorganik Kimya Laboratuvarı'nda yeni bir döneme yelken açtı. Aslında o dönemde resmi bir kimya derecesine sahip olmamasına rağmen, üstün kabiliyeti sayesinde 1976 yılında bu laboratuvarın yöneticiliğine getirilmişti. Kendisine Nobel kazandıracak olan çığır açıcı buluşlarını ise 1979 ve 1980 yıllarında tam da bu laboratuvarda gerçekleştirdi. İngiliz meslektaşı M. Stanley Whittingham'ın geliştirdiği ilk lityum iyon batarya prototipini inceleyen Amerikalı fizikçi, gerçekleştirdiği yenilikçi müdahalelerle bu bataryanın depolama kapasitesini tam iki katına çıkarmayı başardı. Oxford'daki bu devrimsel çalışmalardan sonra meşaleyi devralan Japon araştırmacı Akira Yoshino ise 2001 senesinde gerçekleştirdiği ek iyileştirmelerle bataryadaki saf lityumu tamamen çıkardı. Yoshino bataryaları yalnızca lityum iyonlarıyla çalışır hale getirdi. Bu hamle pratik kullanımı kolaylaştırdı.
Seçkin Ödüller ve Bilim Dünyasındaki Mirası
Yaşamının ilerleyen dönemlerinde akademik birikimini Austin Texas Üniversitesi'ne taşıyan John B. Goodenough, burada makine mühendisliği ve malzeme bilimi departmanlarında profesör olarak akademik çalışmalarını sürdürdü. Lityum iyon bataryaların gelişimine sağladığı eşsiz katkılar, ona küresel düzeyde prestijli pek çok ödül kazandırdı. Bu kapsamda bilim insanı 2001 senesinde Japonya Ödülü'ne layık görülürken, 2009 yılında Enrico Fermi Ödülü'nü müzesine götürdü. 2011'de dönemin hükümeti tarafından Ulusal Bilim Madalyası ile ödüllendirilen araştırmacı, 2012 yılında IEEE Çevre ve Güvenlik Teknolojileri Madalyası'nı kazandı. Hemen arkasından, 2014 yılında ise lityum iyon aküye katkılarından dolayı saygın Charles Stark Draper Ödülü'nün sahibi oldu. Başarı hanesine 2017'de Welch Ödülü'nü ve 2019'da saygın Copley Madalyası'nı ekleyerek adından sıkça söz ettirdi. Deneyimli araştırmacı, aynı yıl kariyerinin zirve noktasına ulaştı. 2019 yılında M. Stanley Whittingham ve Akira Yoshino ile birlikte Nobel Kimya Ödülü'nün sahibi oldu. Üç ortak, bu büyük onurun yanı sıra 9 milyon İsveç Kronu tutarındaki para ödülünü de paylaştı. Şarj edilebilir bataryalar sayesinde taşınabilir elektronik cihazların, akıllı telefonların ve elektrikli araçların temelini atan Goodenough, arkasında insanlığın yararlandığı devasa bir miras bıraktı.
Aldığı başlıca prestijli ödüller şu şekildedir:
- 2001 - Japonya Ödülü
- 2009 - Enrico Fermi Ödülü
- 2011 - Ulusal Bilim Madalyası
- 2012 - IEEE Çevre ve Güvenlik Teknolojileri Madalyası
- 2014 - Charles Stark Draper Ödülü
- 2017 - Welch Ödülü
- 2019 - Copley Madalyası
- 2019 - Nobel Kimya Ödülü