Türk askeri ve diplomatik tarihinin önemli şahsiyetlerinden biri olan İzzettin Aksalur kimdir? 1896 yılında dünyaya gelen ve hem cephelerde hem de diplomatik arenalarda ülkesine üstün hizmetler sunan M. İzzettin Aksalur, askeri dehası ve diplomatik başarılarıyla adından söz ettirmiş seçkin bir devlet adamıdır. Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde Mekteb-i Harbiye'den birincilikle mezun olan Aksalur, aynı zamanda Birinci Dünya Savaşı ve Türk Kurtuluş Savaşı'nda kritik görevler üstlenmiştir. Cumhuriyet döneminde orgeneralliğe kadar yükselen komutan, ülkesinin ilk Tokyo Büyükelçisi olarak diplomatik alanda da tanınan bir isim haline gelmiştir. 5 Kasım 1970 tarihindeki vefatına kadar ömrünü vatan hizmetine adayan bu değerli komutanın yaşamı, başarılarla ve kahramanlık nişanlarıyla örülüdür.
Cephelerden Akademiye Uzanan Kahramanlık Yolu
Genç yaşta adım attığı askeri kariyerinde hızla parlayan İzzettin Aksalur, 1914 senesinde Mekteb-i Harbiye'yi piyade sınıfının birincisi olarak bitirdi. Mezuniyetinin hemen ardından patlak veren Birinci Dünya Savaşı'nda vatan savunmasında aktif görevler üstlendi. Eğitim gördüğü Mekteb-i Erkân-ı Harbiye'nin ilk sınıfındayken cephede gösterdiği olağanüstü yararlılıklar takdir edildi. Bu başarıları sebebiyle genç subayın üniformasının yakası kırmızı çuhayla süslendi. Vatanın kurtuluşu için akademik kariyerini yarıda bıraktı. Büyük bir inançla Türk Kurtuluş Savaşı'na katılarak cephedeki yerini vakit kaybetmeden aldı. Milli Mücadele'nin zaferle sonuçlanmasının ardından sergilediği kahramanlıklar nedeniyle Kırmızı şeritli İstiklâl Madalyası ile taltif edildi. Cumhuriyetin ilanıyla birlikte yarım kalan akademisine döndü. Ardından 1925 yılında Harp Akademisi eğitimini başarıyla tamamladı. Harp Akademisi sıralarındayken hayatının en unutulmaz anlarından birini yaşadı. Mustafa Kemal Atatürk, akademiyi ziyaret ederek Aksalur Paşa'nın dersini büyük bir dikkatle dinledi. Dersin ardından kendisini bizzat tebrik eden Atatürk'ün bu takdiri, genç subay için büyük bir gurur kaynağı oldu. Bu özel anı, yıllar sonra yazar Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun Milliyet Gazetesi'nde kaleme aldığı köşe yazısıyla tarihe not düşüldü.
Orgenerallik ve Üst Düzey Askeri Görevler
Cumhuriyet ordusunun kademelerinde hızla yükselen Aksalur, askeri dehasıyla her kademede kendini göstermeyi başardı. 1948 yılına gelindiğinde orgeneral rütbesine terfi ederek Türk Silahlı Kuvvetleri'nin en üst düzey komutanları arasına katıldı. Askeri kariyerindeki yükselişi durmaksızın devam etti. Aksalur'un üstlendiği kritik askeri görevler şu şekilde sıralanabilir:
- 1948 yılında atandığı 3. Ordu Komutanlığı görevi,
- 15 Eylül 1949 ile 6 Haziran 1950 tarihleri arasında yürüttüğü Genelkurmay II. Başkanlığı makamı,
- 4 Ekim 1951 ile 5 Kasım 1952 tarihleri arasında üstlendiği Yüksek Savunma Meclisi Genel Sekreterliği görevi.
Aksalur, askeri sevk ve idare yeteneğiyle görev aldığı her makamda kalıcı izler bırakmayı başarmıştır.
Diplomaside Yeni Dönem: Tokyo ve Tahran Yılları
Askeri alandaki üstün başarılarının ardından Aksalur, Türkiye Cumhuriyeti'ni dış dünyada temsil etmek üzere diplomatik görevlere atandı. 27 Kasım 1952 tarihinde, Türkiye'nin ilk Japonya büyükelçisi unvanıyla Tokyo'da göreve başladı. Japonya ile diplomatik ilişkilerin kurulması ve geliştirilmesinde öncü bir rol oynayan Aksalur, bu görevini 1 Temmuz 1955 yılına kadar sürdürdü. Uzak Doğu'daki başarılı misyonunun hemen ardından yeni adresi komşu ülke İran oldu. 27 Temmuz 1955 tarihinde başladığı Tahran büyükelçiliği görevinde de önemli diplomatik çalışmalar yürüttü. Bu zorlu görevi 10 Nisan 1960 tarihine kadar sürdürerek ülkesinin bölgesel çıkarlarını başarıyla korudu. Böylece askeri kariyerindeki başarılarını diplomasi sahasına da taşıyarak çok yönlü bir devlet adamı olduğunu kanıtladı.
Vefatı ve Yaşatılan Mirası
Ömrünün çok büyük bir bölümünü cephelerde, askeri karargahlarda ve uluslararası diplomatik temsilciliklerde ülkesine hizmet etmek için harcayan İzzettin Aksalur, 5 Kasım 1970 tarihinde hayata gözlerini yummuştur. Vefatından sonra da adı vatan topraklarında saygıyla yaşatılmaya devam etti. Bu doğrultuda Kastamonu'nun Tosya ilçesinde 1979 yılında temeli atılan ve 1984 yılında kapılarını açan Tosya Şehir Stadyumu'na ismi verilmiştir. Ayrıca hem Kastamonu Tosya'da hem de İstanbul Levent'te bulunan bazı cadde ve sokaklar onun adını taşımaktadır. İzzettin Aksalur, hem kahraman bir asker hem de vizyoner bir diplomat olarak Türk tarihindeki seçkin yerini korumaktadır. Onun vatan sevgisi ve disiplinli yaşamı gelecek nesiller için önemli bir örnek teşkil eder.