Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde dünyaya gelen İzzettin Çalışlar, Türk askeri ve siyasi tarihinin en kritik dönemlerine şahitlik etmiş, savaş meydanlarında gösterdiği başarılarla öne çıkmış bir komutandır. Balkan Savaşları'ndan Birinci Dünya Savaşı'na, oradan da Milli Mücadele'ye kadar uzanan geniş bir yelpazede görev almıştır. Vatan savunmasında üstlendiği stratejik görevler ve savaşlardaki başarılarıyla tanınan Çalışlar, 1882 yılında Yanya'da doğmuştur. 20 Ağustos 1951 tarihindeki vefatına kadar ömrünü vatan hizmetine adamış seçkin bir askerdir.
Yanya'dan Askeri Okullara Uzanan Gençlik Yılları
Ataullah Bey ve Esma Hanım çiftinin altıncı ve en küçük evladı olarak hayata gözlerini açan İzzettin Çalışlar, çocukluğunu Yanya'da geçirdi. İlk eğitimini doğduğu şehirdeki rüşdiyede tamamladıktan sonra, hekimlik eğitimi almak amacıyla İstanbul'a doğru yola çıktı. Ancak Tıbbiye İdadisi için açılan giriş sınavlarını kaçırınca rotasını askeri eğitime çevirerek Harbiye İdadisi'ne kaydoldu. Orta öğrenimini bu okulda başarıyla tamamlayan genç İzzettin, 1901 senesinde Mühendishane-i Berr-i Hümayun'a girdi. Buradan 1903 yılında başarıyla mezun oldu. Aynı sene Harp Akademisi'ne adım attı. Akademiyi 1906 yılında, İsmet Bey'in hemen arkasından topçu sınıfı ikincisi unvanıyla bitirip Kurmay Yüzbaşı rütbesini aldı.
Cepheden Cepheye: Balkan Savaşları ve Mustafa Kemal ile İş Birliği
Ordudaki ilk resmi vazifesine 17. Seyyar Jandarma Alayı bünyesindeki 1. Batarya Komutanı olarak başlayan İzzettin Bey, ayrıca 21. Alay'ın 1. Tabur Komutan Vekilliği vazifesini de yürüttü. Takvimler 1909 yılını gösterdiğinde, İstanbul'daki 31 Mart İsyanı'nı bastırmak amacıyla yola çıkan Hareket Ordusu'nda görev aldı. Bu harekâtta Kurmay Başkanı olarak görev aldı. Sonraki dönemde 3. Ordu'ya bağlı 21. Alay bünyesinde görev alan Çalışlar, Üsküp bölgesinde bulunan 5. Kolordu bünyesinde tabur ile tümen seviyesinde komutanlıklar üstlendi. Balkan Savaşları'nın zorlu atmosferinde Fatih Redif Tümeni ile 14. Nizamiye Tümeni kurmay heyetlerinde kritik görevler üstlendi. 7 Kasım 1913'te kıdemli yüzbaşı rütbesine yükselen Çalışlar, Genelkurmay 3. Şube ve Edirne Kalesi Komutanlığı emrinde çalıştı.
Birinci Dünya Savaşı patlak verdiğinde, Yarbay Mustafa Kemal Çanakkale cephesindeki 19. Piyade Tümeni Komutanlığı'na tayin edildi. Mustafa Kemal, bu kritik cephedeki görevinde kurmay başkanı olarak bizzat İzzettin Bey'i yanına davet etti. İzzettin Bey, bu daveti memnuniyetle kabul etti. Çanakkale cephesinde son derece kritik askeri vazifeler yürüttü. Mustafa Kemal Paşa'nın Anafartalar Grubu Komutanlığı'na getirilmesiyle birlikte, kendisi de grubun kurmay başkanı olarak görevini sürdürdü. Bu verimli iş birliği, Mustafa Kemal Paşa'nın 16. Kolordu ve 2. Ordu komutanlıkları döneminde de bu birliklerin kurmay başkanı olarak devam etti. Cihan Harbi'nin son günlerinde Yarbay rütbesini alan Çalışlar, Genel Karargâh kadrosuna atandı.
Milli Mücadele Dönemi ve Kritik Zaferleri
İstanbul'un işgal koşullarında, 1 Temmuz 1920'de Harbiye Nazırlığı Personel Dairesi bünyesinde çalışmayı kabul etmeyen İzzettin Çalışlar, Mudanya'ya geçerek Anadolu'daki Milli Mücadele saflarına dahil oldu. Ankara'da kurulan yeni hükümet tarafından derhal 23. Tümen Komutanlığı ve 20. Kolordu Komutan Vekilliği görevlerine tayin edildi. Bu dönemde ortaya çıkan Çerkez Ethem İsyanı'nı bastırma sürecinde son derece kritik roller oynadı. Bu isyanın bastırılmasındaki birincil rolü, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Miralay rütbesine yükseltilmesiyle ödüllendirildi. Milli Mücadele'nin en çetin muharebelerinden olan Birinci ve İkinci İnönü savaşlarında 61. Tümen Komutanı olarak cephede yer aldı. Takip eden süreçte gerçekleşen Kütahya-Eskişehir Muharebeleri ile Sakarya Meydan Muharebesi'nde ise 1. Grup Komutanı sıfatıyla vatan topraklarının müdafaasında en ön saflarda savaştı.
Çalışlar'ın askeri hayatı boyunca üstlendiği kurmaylık görevlerinden öne çıkanlar şu şekildedir:
- 19. Piyade Tümeni Kurmay Başkanlığı
- Anafartalar Grubu Kurmay Başkanlığı
- 16. Kolordu Kurmay Başkanlığı
- 2. Ordu Kurmay Başkanlığı