İslam tarihinin en zengin simalarından biri olan Hz. Osman, 580'de Taif kentinde doğdu. Kureyş kabilesinin köklü Ümeyyeoğulları ailesine mensuptu. Genç yaşta başarılı bir tüccar oldu. Arkadaşı Hz. Ebu Bekir'in davetiyle 34 yaşında İslamiyet'i seçerek ilk Müslümanların beşincisi oldu. Hz. Muhammed'in iki kızıyla evlenmesiyle 'iki nur sahibi' anlamına gelen Zinnûreyn lakabını aldı. 644 yılında devraldığı halifelik görevini tam 12 yıl boyunca başarıyla sürdürdü. Dönemi büyük fetihler ve ilk donanmanın kurulmasıyla adını tarihe yazdırdı. Ancak 3. Halife, 17 Temmuz 656'da evinde Kur'an-ı Kerim okurken şehit edildi. Vefat ettiğinde 76 yaşındaydı.
Zinnûreyn’in İslam ile Tanışması ve Ticaret Dehası
Çevresinde dürüstlüğüyle tanınan genç bir tüccarken, feraset sahibi teyzesinin tavsiyesini dostu Hz. Ebu Bekir'e açtı. Ebu Bekir'in aracılığıyla Hz. Muhammed'in huzuruna çıkan genç Osman, samimi bir şevkle kelime-i şehadet getirdi. Zengin bir Kureyş soylusunun İslamiyet'i seçmesi Mekke'de büyük bir yankı uyandırırken, ailesinden çok az kişi ona destek verdi. Hz. Muhammed, kızı Rukiye'nin vefatının ardından diğer kızı Ümmü Gülsüm'ü de onunla evlendirdi. Bu vesileyle iki nur sahibi anlamına gelen Zinnûreyn unvanını aldı. Peygamber efendimiz, onun son derece utangaç ve iffetli bir karakterde olduğunu belirtirdi. Medine'de kendisine komşuluk eden bu zarif dostunun su şıpırtısını bile duymadığını söyleyerek nezaketini överdi. Habeşistan'a 622'de göç ederek tüm varlığını Mekke'de bırakan fedakar sahabi, sonrasında Medine'ye hicret etti. Medine'de kimsenin yardımını kabul etmeyerek kısa sürede kendi evini satın aldı ve ticaretteki maharetini gösterdi. Çiftçilikle geçinen Medine halkına ticareti öğreterek pazarın kontrolünü Müslümanların eline geçirdi.
Halifelik Yılları: Fetihler, Donanma ve Kur'an'ın Çoğaltılması
Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ömer'in hilafetlerinde en önemli devlet danışmanı olarak Medine'de kaldı. 644 yılında suikasta kurban giden Hz. Ömer'in yerine halife seçildi. Adaylar arasında ismi geçen Hz. Ali de kendisine hemen bey'at etti. Dört Halife arasında 12 yıl ile en uzun süre tahtta kalan lider odur. Yönetiminin ilk altı yılında sınırları hızla genişleterek Afrika'nın büyük kısmını fethetti. Hilafetin ilk altı yılında elde edilen bu başarılar, devletin mali gücünü de zirveye taşıdı. Muaviye öncülüğünde kurulan ilk İslam donanması, Bizans'ın 500 parçalık dev filosunu bozguna uğrattı. Ayrıca Bizans donanmasına karşı kazanılan zafer, Müslümanlara Akdeniz'de rahat manevra yapma imkanı kazandırdı. Bu tarihi deniz zaferi sayesinde şu adımları attı:
- Kıbrıs adası fethedilerek Akdeniz'de stratejik bir üstünlük sağlandı,
- İspanya sınırlarına ilk Müslüman akınları düzenlendi ve Taberistan kontrol altına alındı,
- Ermenistan ahalisinin isyanı bastırılarak bölgede otorite yeniden tesis edildi.
Bunun yanı sıra İslam tarihinin ilk resmi parasını bastırarak büyük bir ekonomik reform gerçekleştirdi. Kendi servetiyle Kabe'yi ve Mescid-i Nebevi'yi genişleterek cömertliğini bir kez daha kanıtladı. Oluşturduğu 12 kişilik heyet vasıtasıyla Hz. Ebu Bekir zamanında kitaplaştırılan Kur'an-ı Kerim'i yedi nüsha halinde çoğalttı. Çoğaltılan nüshalar Kûfe, Basra, Şam, Mekke, Yemen ve Bahreyn gibi merkezlere gönderildi.
Medine'yi Sarsan Kuşatma ve Şehadete Giden Süreç
Mısır valisi Amr b. As'ın yerine Abdullah b. Sa'd b. Ebi Serh'in atanması eyalette büyük bir huzursuzluk yarattı. Muhammed b. Ebi Bekir önderliğindeki 600 kişilik Mısırlı muhalif grup, protesto amacıyla Medine'ye yürüdü. Hz. Osman, onların talebiyle Mısır valiliğine Muhammed b. Ebi Bekr'i getirdi. Ancak dönüş yolunda yakalanan şüphali bir kölenin üzerindeki mektup işleri tamamen çıkmaza soktu. Mührünü taşıyan mektupta elçilerin öldürülmesi emrediliyordu. Halife bu komployu Mervan b. Hakem'in tezgahladığını bilse de onu kalabalığa vermeyi reddetti. Zira asilerin onu vahşice öldürmesinden endişe ediyordu. Bu tavır üzerine asiler halifenin evini kuşatarak sularını kesti. Medine'de Müslüman kanı dökülmesini istemeyen mazlum halife, orduların müdahale etmesini kesinlikle yasakladı. Asilerin itirazlarına karşı Hz. Ali, onun zekat develeri için koruluklar yaptığını ve Kur'an'daki ihtilaflı mushafları yaktığını savunmuştu. Büyük sahabeler halkı teskin etmeye çalışsa da, Mervan'ın kışkırtıcı hitapları fitneyi söndürülemez bir boyuta taşıdı. Hz. Ali'nin oğulları Hasan ile Hüseyin kapıda canla başla nöbet tuttu. Buna rağmen evinin duvarlarından sızan gözü dönmüş asiler, 76 yaşındaki halifeyi Kur'an okurken vahşice şehit etti. Olaydan sonra beyt-ül-mal yağmalandı ve cenazesi üç gün boyunca defnedilemedi.