Karadeniz'in yetiştirdiği çok yönlü şahsiyetlerden biri olan Hasan Umur, siyasetten ticarete, din eğitiminden yerel tarihçiliğe uzanan geniş bir alanda hizmet vermiştir. Kamuoyunda Ömerzade Hasan Efendi olarak da anılan isim, 2 Mayıs 1880 tarihinde o dönem Of'a bağlı olan Hayrat kazasının Yarlı mahallesinde dünyaya gözlerini açtı. Osmanlı donanmasında altı yıl bölük eminliği görevinde bulunmuş olan Boduroğulları'ndan Hacı Ömer Bey ile Hatice Hanım'ın oğlu olan Umur, ilk eğitimini babasından alarak hayat yolculuğuna ilk adımı atmıştır. O, milli mücadele döneminde kurduğu derneklerle bağımsızlık meşalesini yakan öncülerdendir. Bu değerli vatansever, 10 Ağustos 1977'de vefat etmiştir.
İlk Eğitim Yılları ve İlmi Çalışmaları
Gençlik yıllarında bölgenin farklı köylerindeki medreselerde eğitim gören Hasan Umur, 1906 senesinde Of'taki eğitimini başarıyla tamamladı. Bilgi birikimini artırmak amacıyla İstanbul'a yöneldi. Payitahtta Bayezid Medresesi müderrislerinden Bergamalı Ahmet Cevdet Efendi'nin rahle-i tedrisinden geçerek icazet almayı başardı. Diplomasını aldıktan sonra tekrar memleketi Trabzon'a dönen genç hoca, bölgenin çeşitli merkezlerinde ve Erzurum'da medrese hocalığı görevini yürüttü. Of'un Sıraağaç köyünde hocalık yaptığı esnada öğrencilerine sadece dini ilimler öğretmekle kalmadı. O, müfredata matematik, tarih, coğrafya ve Farsça derslerini de dahil ederek çağdaş bir eğitim anlayışı sundu. Müderrislik faaliyetlerinin yanı sıra ilköğretim müfettişliği unvanıyla bölgedeki okulları denetledi.
Savaş Yılları ve Samsun'da Yükselen Direniş
Birinci Dünya Savaşı sırasında Trabzon'un Rus ordusu tarafından işgal edilmesi üzerine ailesini yanına alarak Bafra'ya göç etmek zorunda kaldı. Vatan savunmasında aktif rol almak isteyen din adamı, askerlikten muaf tutulmasına rağmen cepheye gitmek için resmi başvuruda bulundu. Talebinin kabul edilmesiyle Edirne cephesine sevk edilerek cephe gerisindeki askerlerin maneviyatını ve moralini yüksek tutma görevini üstlendi. Rus birliklerinin 1918 yılında Trabzon'dan çekilmesiyle kısa süreliğine köyüne dönse de vatanın işgali karşısında sessiz kalamadı. Milli Mücadele'nin başlamasıyla birlikte yeniden Samsun'a geçti. Burada başımsızlık hareketinin örgütlenmesi için çalışan Samsun Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin kurucu kadrosunda aktif olarak görev aldı. Şehrin camilerinde verdiği coşkulu vaazlarla yerel halkı işgalci güçlere karşı direnmeye ve birlik olmaya davet etti.
Belediye Başkanlığı Dönemi ve Samsun'a Hizmetleri
Zaferin kazanılmasının ardından ticarete atılan Hasan Umur, tütün ticareti ve manifaturacılık gibi sektörlerde faaliyet göstererek iş dünyasına adım attı. Kentte sevilen ve saygı duyulan bir sima haline gelen iş insanı, sosyal sorumluluk projelerinde de yer almaktan geri durmadı. Bu çerçevede Samsun Hilal-i Ahmer Cemiyeti reisliği ve Tayyare Cemiyeti ikinci reisliği gibi sivil toplum kuruluşlarında kritik sorumluluklar üstlendi. Siyasi kariyerinde önemli bir dönüm noktası olan 10 Ocak 1934 tarihinde, Kefelizade İhsan Bey'den boşalan Samsun Belediye Başkanlığı koltuğuna oturdu. Yaklaşık 10 ay süren bu kısa ama verimli yöneticilik döneminde şehirde pek çok yeniliğe imza attı. Yaptığı başlıca icraatlar şunlardır:
- Yalı Camii çevresinde bulunan eski mezarların, düzenli bir alana kavuşturulması amacıyla Seydi Kutbiddin Mezarlığı'na naklini sağladı.
- Günümüzde Samsun Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi olarak hizmet veren dönemin Millet Hastanesi kanalizasyon altyapısını şehir şebekesine bağladı.
- Şehir merkezindeki ulaşımı kolaylaştırmak adına pek çok cadde ve sokağı modern parke taşları ile kaplatarak çehreyi değiştirdi.
İstanbul Yılları, Sanayi Girişimleri ve Vefatı
Belediye başkanlığı vazifesini 25 Ekim 1934 tarihinde Nazif Bigat'a devreden Umur, bu süreçte ticari atılımlarına hız verdi. Kardeşleriyle güçlerini birleştirerek ilk resmi kuruluşu olan Umur Kardeşler Şirketi'ni hayata geçirdi. Yerel yönetimdeki görevini tamamladıktan sonra ticari faaliyetlerini ülkenin iktisadi kalbi olan İstanbul'a taşıdı. Burada iki yıl boyunca ithalat birliklerinde yönetim kurulu üyesi olarak sorumluluk üstlendi. Ancak Samsun ile olan bağlarını hiçbir zaman koparmak istemeyen ve şehre vefa borcunu ödemeyi amaçlayan girişimci, bakır sektörüne cesur bir adım atarak Karadeniz bölgesinde büyük bir bakır fabrikası tesis etmiştir. 1965 yılında kutsal topraklara giderek hac vazifesini yerine getiren iş insanı, ömrünün son yıllarını ilmi çalışmalara ayırdı. Özel hayatında iki evlilik gerçekleştiren Hasan Umur'un ilk eşi Ayşe Hanım, 1934 yılında bölgede yaygın olarak görülen ve çok sayıda can alan şiddetli zehirli ishal salgını nedeniyle hayatını kaybetmiştir. İlk eşinin vefatının ardından Muhsine Hanım ile ikinci evliliğini yapan başarılı siyasetçinin bu evliliklerden dördü kız, dördü erkek olmak üzere toplam sekiz çocuğu dünyaya gelmiştir. Tarihe ve araştırmaya büyük ilgi duyan yazar, özellikle Of ilçesinin geçmişine ışık tutan çalışmalar yaptı. Trabzon ve Samsun illerinin tarihi üzerine derin araştırmalar yürüten aydın, yaşamı boyunca arkasında altı adet basılı eser bıraktı. Hasan Umur, 10 Ağustos 1977'de İstanbul'da 97 yaşındayken vefat etti. Cenazesi Teşvikiye Camii'nde kılınan namazın ardından Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi.