Hamid Karzai Kimdir?

Afganistan'ın yakın tarihine yön veren en önemli devlet adamlarından biri olan Hamid Karzai, 24 Aralık 1957 tarihinde Kandahar'ın Karz bölgesinde dünyaya geldi. Sovyet işgalinden Taliban rejiminin çöküşüne kadar ülkede yaşanan tüm kırılma noktalarında aktif rol oynayan lider, 22 Aralık 2001 ile 29 Eylül 2014 tarihleri arasında yürüttüğü cumhurbaşkanlığı göreviyle modern Afganistan'ın şekillenmesinde merkezi bir figür haline geldi. Siyasi bir aile mirasına sahip olan Karzai, genç yaşlardan itibaren ülkesinin bağımsızlığı ve yönetimi için mücadele etti.

Köklü Bir Aileden Sürgün Yıllarına

Hamid Karzai'nin yaşam yönü, ailesinin derin siyasi geçmişiyle yakından ilişkilidir. Babası Abdul Ehad Karzai, 1960'lı yıllarda Afganistan Meclis Başkan Yardımcılığı yapmıştı. Dedesi Hayr Muhammed Han ise 1919 yılındaki Afgan bağımsızlık mücadelesinde yer almanın yanı sıra Senato Başkan Yardımcılığı görevini de yürütmüştü. Karzai, ilköğrenimini Kandahar'daki Mahmud Hotaki İlköğretim Okulu'nda aldıktan sonra ortaokulu Kabil'de Seyit Cemaleddin Afgan Okulu'nda okudu. Ünlü Habibia Lisesi'nden 1976 yılında mezun olan genç Karzai, yükseköğrenimini Hindistan'da sürdürdü. Burada Himachal Pradesh Üniversitesi'nde 1979-1983 yılları arasında siyaset bilimi dalında yüksek lisans eğitimi aldı. Geniş dil becerisi sayesinde uluslararası ilişkilerde her zaman güçlü bir iletişimci oldu. Konuşabildiği diller şu şekildedir:

• Anadili olan Peştuca
• Bölgesel dillerden Dari (Farsça), Urduca ve Hintçe
• Uluslararası alanda kullandığı İngilizce, Fransızca ve Arapça

Sovyetler Birliği'nin 1979 yılında sol eğilimli Muhammed Necibullah hükümetinin davetiyle ülkeyi kontrol altına alması, Karzai'nin yaşamında yeni bir sayfa açtı. Bu fiili işgale karşı başlayan İslamcı Mücahitler direnişi sırasında Karzai, 1982 yılında Ulusal Afgan Kurtuluş Cephesi'nin harekat sorumluluğunu üstlendi. Mücahitlerin Amerika Birleşik Devletleri, Suudi Arabistan, Pakistan ve İran tarafından desteklendiği bu zorlu dönemde CIA ile ilişkili bir müteahhit olarak görev yaptı. Kardeşlerinin Amerika'ya yerleşmesine rağmen kendisi komşu ülke Pakistan'da kalarak direnişin organizasyonunda rol aldı. Sovyet işgaline karşı yürüttüğü faaliyetler, onun Afgan halkı nezdinde tanınan bir kahramana dönüşmesini sağladı. 1992 yılına dek Peşaver'de sürgün hayatı yaşayan Karzai, Necibullah hükümetinin düşmesiyle birlikte başkent Kabil'e döndü.

Taliban Karşıtı Mücadele ve Zirveye Giden Yol

Kabil'e dönüşünün ardından Burhaneddin Rabbani yönetiminde Dışişleri Bakan Yardımcılığına getirilen Karzai, bu görevi 1996 yılında Taliban'ın iktidarı ele geçirmesine kadar başarıyla yürüttü. Ancak yeni yönetim tarafından casusluk suçlamasıyla tutuklandı. Hapis hayatının ardından serbest kalınca yeniden Pakistan'a geçerek mültecilerle birlikte yaşamaya başladı. Pakistan yıllarında, eski Afganistan Kralı Muhammed Zahir Şah'ın yeniden yönetime getirilmesi yönündeki diplomatik girişimlere öncülük etti. Bu sırada büyük bir trajedi yaşadı. Babası Abdul Ahad Karzai, 14 Temmuz 1999'da Quetta kentinde bir cami çıkışında düzenlenen suikast sonucu yaşamını yitirdi. Raporlar bu hain saldırının arkasında Taliban'ın olduğunu gösteriyordu. Bu kaybın ardından yılmayan Karzai, 1999 yılında kadın doğum uzmanı Dr. Zeenat Kureyşi ile evlendi. Çiftin bu evlilikten Mirwais, Malalai ve Howsi adlarında üç çocuğu dünyaya geldi.

2001 yılının Ekim ayında, ABD'nin Afganistan'a askeri operasyon başlattığı dönemde, Karzai tekrar ülkesine dönerek Taliban'a karşı direnişin liderlerinden biri oldu. Dönüşünü fark eden Taliban güçleri, sığındığı bölgeye baskın düzenledi. Karzai, son anda Amerikan helikopterleri ve özel güçlerinin düzenlediği operasyonla kurtarıldı. Uçurumun kenarından dönen bu tehlikeli operasyonun ardından, Birleşmiş Milletler öncülüğündeki Bonn Konferansı'nda ülkeyi seçimlere götürecek geçici hükümetin başına getirilmesine karar verildi. Böylece 22 Aralık 2001'den itibaren Afganistan'ın geçiş dönemi başkanı olarak görev yapmaya başladı.

Cumhurbaşkanlığı Dönemi ve Siyasi Mirası

Geçici yönetimdeki başarısının ardından, 9 Ekim 2004 tarihinde gerçekleştirilen ilk demokratik cumhurbaşkanlığı seçiminde Raşid Dostum ve Yunus Kanuni gibi güçlü rakiplerle yarıştı. Seçimde Dostum oyların yüzde 10'unu, Kanuni ise yüzde 38'ini alırken; oyların yüzde 54'ü gibi büyük bir desteği arkasına alan Hamid Karzai seçimi ilk turda kazanmayı başardı. Beş yıllık ilk görev süresinin ardından, 2 Kasım 2009'da yapılan seçimlerde de sandıktan zaferle çıkarak cumhurbaşkanlığı koltuğunu korudu. Karzai, ülkesini yıllarca süren savaş ve çatışma ortamından çıkarıp yeniden inşa etme sürecinde zorlu dengeleri yönetti.

Yaklaşık 13 yıl süren bu sıradışı yönetim döneminin ardından Karzai, 5 Nisan 2014 tarihindeki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde yasal sınırlar gereği yeniden aday olmadı. Seçimlerin ardından görevini barşçıl bir şekilde yeni seçilen cumhurbaşkanı Eşref Gani Ahmedzai'ye devretti. Bu devir, modern Afganistan tarihinde gücün demokratik yollarla el değiştirdiği önemli bir dönüm noktası olarak kayda geçti. Yaşamı boyunca çok sayıda kritik dönemecin baş aktörü olan Hamid Karzai, hem ülkesinin geleceği için gösterdiği dirençli duruşla hem de üstlendiği zorlu tarihi görevlerle adını dünya siyaset tarihine yazdırmayı başardı.