Suriye'nin yakın tarihini şekillendiren en önemli liderlerden biri olan Hafız Esad, 6 Ekim 1930 tarihinde Lazkiye'nin Kardaha kentinde yoksul bir Nusayri ailesinin çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. Çocukluk yıllarını ciddi geçim sıkıntıları altında geçiren Esad, askerlik hayalini gerçekleştirmek amacıyla girdiği Hums Askeri Akademisi'nden 1955 yılında pilot subay olarak mezun olmuştur. Suriye ordusuna uzun yıllar hizmet eden ve hava filosu komutanlığına kadar yükselen Esad, 13 Kasım 1970'te gerçekleştirdiği kansız bir darbeyle iktidarı ele geçirmiş ve ölümüne kadar ülkeyi tek elden yönetmiştir. 1971 ile 2000 yılları arasında devlet başkanlığı koltuğunda oturan Esad, Ortadoğu'nun en çalkantılı dönemlerinde ülkesinin hem iç hem de dış politikasını demir yumrukla şekillendiren baş aktör olmuştur.
Ordu Yılları ve Baas Partisindeki Yükselişi
Genç yaşta orduya katılan Hafız Esad, 1958 yılında gece savaşı eğitimi almak üzere Sovyetler Birliği'ne gönderilmiştir. Yurda dönen Hafız Esad, orduda görev alarak askeri kariyerinde hızla ilerlemeyi başarmıştır. Cemal Abdülnasır liderliğindeki Birleşik Arap Cumhuriyeti'nden Suriye'nin ayrılmasına karşı çıktığı için 1961'de ordudan ihraç edilmiştir. Ordudan ayrılmak zorunda kalması, onun siyasi yaşamında son derece önemli bir dönüm noktası teşkil etmiştir. On altı yaşından beri üye olduğu Baas Partisi'nin askeri kanadında aktif sorumluluklar üstlenmiştir. Esad, 1963 yılında gerçekleştirilen askeri darbe girişiminde de son derece kritik bir rol üstlenerek gücünü artırmıştır. Gerçekleştirilen bu ihtilalin ardından 1965 yılında Hava Kuvvetleri Komutanlığı görevine atanmıştır. Partinin radikal kanadı barışçıl grubu tasfiye edince, Esad bu sürecin ardından Şubat 1966'da Savunma Bakanlığı görevine getirilmiştir.
Demir Yumruk Yönetimi ve Dış Politika
Savunma Bakanlığı sonrasında Baas Partisi'nin sivil ve askeri grupları arasında ciddi iktidar mücadeleleri yaşanmıştır. Filistinliler ile Ürdün yönetimi arasındaki çatışmalarda hangi tarafın destekleneceği sorusu ülkeyi bölünmenin eşiğine sürüklemiştir. Esad, bu karmaşık süreçten üstün çıkarak 13 Kasım 1970 tarihinde kansız bir askeri darbeyle iktidarınn tek hakimi olmuştur. Mart 1971 tarihinde gerçekleştirilen halk oylamasıyla devlet başkanlığı makamına resmen seçilen lider, gücünü pekiştirmiştir. Esad yönetimi, 1978, 1985, 1991 ve 1999 yıllarındaki seçimleri de kazanarak iktidarını hayatının sonuna kadar korumuştur.
Hafız Esad döneminde Suriye, Ortadoğu bölgesinin en hareketli diplomatik ve askeri çatışmalarının merkezinde bulunmuştur. Doğu sınırındaki komşusu Irak'ı yöneten diğer Baas liderleriyle ilişkileri hiçbir dönemde olumlu bir seyir izlememiştir. Ekim 1973'te İsrail'e karşı savaşa katılmıştır. Ancak savaşın mağlubiyetle bitmesi Mısır ile yollarının kalıcı olarak ayrılmasına neden olmuştur. Bu olaydan sonra Sovyetler Birliği'ne yönelmiştir. Suriye ve Sovyetler Birliği arasında 1980 yılında yirmi yıllık kapsamlı bir dostluk anlaşması imzalanmıştır. 1982'de yeni bir yardım anlaşması yapılmıştır. Hafız Esad, 1984 yılında Moskova şehrine gerçekleştirdiği resmi ziyaretiyle bu stratejik ittifakı en üst düzeye ulaştırmıştır.
Filistin davasına da destek veren Suriye lideri, Filistin Kurtuluş Örgütü yönetimi ile anlaşmazlık yaşayınca örgüt içinde kendine bağlı alt gruplar kurdurmuştur. Buna karşın, 1991 yılına gelindiğinde Filistin Kurtuluş Örgütü lideri Yaser Arafat ile ilişkilerini yeniden düzeltme yoluna gitmiştir.
İç Muhalefet ve Hama Katliamı
Rejim, Müslüman Kardeşler muhalefetiyle karşı karşıya kalmıştır. Bu muhalefet sert tedbirlerle bastırılmıştır. Bu doğrultuda Şubat 1982'de örgütün kalesi konumundaki Hama şehrine yönelik büyük bir askeri operasyon düzenlenmiştir. Şehrin çok büyük bölümünün harabeye döndüğü ve on bin ile yirmi bin arasında insanın hayatını kaybettiği bu kanlı harekat, tarihe Hama Katliamı adıyla geçmiştir.
Özel Yaşamı ve Mirası
Özel hayatında ise Hafız Esad, 1957 yılında Enise Mahluf ile dünya evine girmiştir. Bu evlilikten çiftin şu çocukları dünyaya gelmiştir:
- Beşşar Esad
- Basil Esad
- Mahir Esad
- Büşra Esad
- Majd al-Assad
- Bushra al-Assad
Uzun yıllar akciğer kanseriyle mücadele eden Terazi burcu devlet adamı, 10 Haziran 2000 tarihinde yetmiş yaşında yaşama veda etmiştir. Ölümünün ardından yerine oğlu Beşşar Esad geçmiştir.