Gertrude Bell Kimdir?

Gertrude Margaret Lowthian Bell, 14 Temmuz 1868'de İngiltere'nin Durham Kontluğu'nda, varlıklı ve köklü bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. İngiliz gezgin, casus ve arkeolog olarak tanınan Bell, Ortadoğu'ya adadığı hayatı boyunca "Çölün Kızı," "Irak'ın Taçsız Kraliçesi" ve "çöl kraliçesi" gibi pek çok lakap kazandı. 12 Temmuz 1926'da hayatını kaybeden Bell, bugün dahi İngilizlerin bölgedeki politikalarının temel taşlarından biri olarak hatırlanıyor.

Babası Thomas Hugh Bell, tanınmış bir aileye mensuptu. Gertrude henüz üç yaşındayken annesini kaybetti; bu kayıptan birkaç yıl sonra babası, oyun yazarı Florence Oliffe ile evlendi. İlk ve orta öğrenimini Londra'daki okullarda tamamlayan Bell, tarih okumak amacıyla Oxford Üniversitesi'ne yöneldi.

Oxford'da Bir İlk

Viktorya dönemi İngiltere'sinde eğitim hayatı kadınlar için hâlâ sınırlıydı; Bell, Oxford'da öğrenim gören ilk beş kadından biri oldu. Üstün başarısıyla sınıfının birincisi olarak mezun oldu, ancak kadınlara resmî mezuniyet derecesi 1920'ye kadar verilmediğinden diploması fahri nitelikteydi. Mezuniyetin ardından önce Avrupa'yı, sonra da Ortadoğu'yu gezmeye başladı; dağcılık tutkusunu da bu yıllarda keşfetti ve 1897-1898 ile 1902-1903 arasında iki kez dünya turuna çıktı.

Ortadoğu'ya Duyduğu Tutkunun Doğuşu

Bell'in bölgeyle tanışması 1892'de, Tahran'daki İngiliz büyükelçisi amcası Frank Lascelles'i ziyaret etmesiyle başladı. İki yıl sonra İran'daki deneyimlerini anlattığı ilk kitabı Safar Nameh, Persian Pictures'ı yayımladı. 1899'da Kudüs'e yaptığı gezi ise onu Araplara ve çöl yaşamına daha da yaklaştırdı; batılı okuyuculara çölü anlatan yazılarıyla tanınır hale geldi. The Desert and the Sown (1907) ve Amurath to Amurath (1911) adlı eserleri, dönemin klasik seyahat kitapları arasında sayılır.

Mart 1907'de arkeolog William Ramsay ile Anadolu'ya giden Bell, kısa süre sonra İngiltere'ye döndü. Ocak 1909'da ise Mezopotamya'ya yaptığı seyahatte Geç Hitit dönemine ait Karkamış'ta önemli keşiflerde bulundu ve bölgede küçük çaplı kazılar yürüttü; ardından antik Babil kentini ziyaret etti. 1911'de Güney Mezopotamya'ya dönerek Ukhaidir Kalesi'ni inceledi ve fotoğrafladı; bu çalışmanın ürünü olan The Palace and Mosque of Ukhaidir: A Study in Early Mohammadan Architecture (1914), bugün hâlâ arkeolojiye yaptığı en önemli akademik katkı sayılıyor.

İmparatorluğun Hizmetinde Bir Casus

Bell, seyahatleri sırasında topladığı bilgilerin siyasetle iç içe geçtiğini The Desert and the Sown'da şöyle anlatmıştı: "Kamp ateşlerimizin etrafında oturanların ve çöl ile dağlarda bizimle at sırtında gezenlerin sözleri, Asya siyasetinin selindeki saman çöpleri gibidir ve akıntının yönünü gösterir." Birinci Dünya Savaşı yıllarına gelindiğinde, erkeklerin egemen olduğu Ortadoğu tarihi ve İngilizce seyahat yazını alanında bir otorite haline gelmişti.

Bu bilgi birikimini İngiliz çıkarları doğrultusunda kullanan Bell, Mezopotamya'daki Arap kabilelerini Türklere karşı kışkırtan faaliyetlerde yer aldı ve Orta Doğu'da hâlâ etkisi süren İngiliz politikasının kurucularından biri sayıldı. 1919'da Paris Barış Konferansı'na delege olarak katıldı ve Irak devletinin sınırlarının çizilmesinde doğrudan rol oynadı. Ailesinin servetiyle edindiği seyahat özgürlüğünü hem entelektüel merakını hem de siyasi hedeflerini gerçekleştirmek için kullanan Bell, Ortadoğu'da tek başına dolaşan ilk batılı kadınlardan biri olarak tarihe geçti.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Gertrude Bell maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.