Thomas Edward Lawrence (16 Ağustos 1888 – 19 Mayıs 1935), takma adıyla Arabistanlı Lawrence ya da Araplara tanıttığı adıyla John Hume Ross, İngiliz ordu subayı, arkeolog, diplomat ve yazardır. Birinci Dünya Savaşı sırasında Arap Bürosu bünyesinde diğer İngiliz subay ve istihbarat görevlileriyle birlikte, Osmanlı İmparatorluğu'na karşı düzenlenen Arap Ayaklanması'nın (1916-1918) başarılı olmasında en önemli figür olarak tanındı. İngilizlerin zaferiyle sonuçlanan Suriye-Filistin Cephesi'nde de etkili oldu. Seçkin Hizmet Nişanı sahibidir ve Britanya Hükûmeti tarafından En Saygıdeğer Askerî Bath Nişanı ile ödüllendirildi. I. Faysal ile çok yakın ilişkiler içinde bulundu. Birinci Dünya Savaşı'ndaki faaliyetleri 1962 yapımı Arabistanlı Lawrence filmine konu oldu.
Arap Ayaklanması
İlk tayin yeri olan Kahire'de İngiliz askerî Haberalma Servisi için çalıştı. Araplarla sıcak ilişkileri onu İngiliz ve Arap kuvvetleri arasında irtibat subaylığı için uygun kıldı. Ekim 1916'da Arap millî faaliyetlerini rapor etmek üzere çöle gönderildi. Mekke Şerifi Hüseyin bin Ali'nin oğlu Emir Faysal komutasındaki düzensiz birliklerle birlikte Osmanlı Ordusu'na karşı gerilla mücadelesi verdi. Arapları, Medine'deki Osmanlı muhafız birliklerini şehirden çıkarmamaları için yönlendirdi. Böylece Araplar, şehre malzeme getiren Hicaz demiryoluna saldırılara ağırlık verebildi; Osmanlı askerleri şehri savunmakla ve demiryolunu tamir etmekle uğraştı. Lawrence, Akabe ve Şam'ın ele geçirilmesinde de önemli rol aldı. Araplarla geçirdiği sürede gelenek ve yaşantılarına uyum sağladı, deve ile seyahat etti ve sıkı bir dostluk kurduğu Prens Faysal'ın hediye ettiği yerel kıyafetleri giymeye alıştı. Savaşın sonlarında İngiliz Hükûmeti'ni, Arapların bağımsızlığının İngilizlerin yararına olduğuna ikna etmekte başarılı oldu.
Hikâyesinin Yayılması
1918'de savaş muhabiri Lowell Thomas'ın belgesel film ve fotoğraflar çekmesine yardım etti. Thomas savaştan sonra bu görüntülerle dünya turuna çıktı ve yüksek kazanç elde etti. Thomas'ın Lawrence'ı büyük bir kahraman gibi göstermesi ve Lawrence'ın kendi anılarında bölgede yüzlerce İngiliz ajanının yaptığı şeyleri kendine mal etmesi, tanınmasını sağladı. Sonradan Lawrence'ı yazan bazı yazarlar onu gerilla savaşının mucidi saydı.
Bilgeliğin Yedi Sütunu
Birkaç kitabı daha olan Lawrence'ın başyapıtı Bilgeliğin Yedi Sütunu'dur. 1919'da All Souls Koleji'nde araştırma yapma imkânı verildi ve bu çalışmalar yedi yıl sürdü. Kitap savaş anılarından oluşur, askerî strateji, Arap kültürü ve coğrafyasıyla ilgili denemeler de içerir. Notlarını kaybettiği için kitabı üç kez yazmak zorunda kaldı. Anlatımında gerçek ile fantezi zaman zaman ayırt edilemez. Kitapta dile getirdiği bazı iddialar sonradan yalanlandı; Sina Çölü'nü iki günde geçtiği iddiası gerçekte üç gün sürmüştü ve yalnızca birkaç savaş yarası vardı. George Bernard Shaw kitabın düzenlenmesinde ona yardım etti. 1926'daki ilk baskı pahalıydı; sonra Lawrence kitabın gelirinden pay almayacağına yemin etti ve fiyatını düşürdü.
Ölümü
Dorset'te bir motosiklet kazasında yaralandı ve altı gün sonra, 19 Mayıs 1935'te, 46 yaşında öldü. Naaşı Eric Kennington tarafından St Paul Katedrali'nin kilise mahzenine yerleştirildi.
Benzer kişiler
- Che Guevara (Diplomat)
- John Adams (Diplomat)
- Benjamin Franklin (Diplomat)
- Gertrude Bell (Arkeolog)
- Yahya Kemal Beyatlı (Diplomat)
- Yakup Kadri Karaosmanoğlu (Diplomat)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Arabistanlı Lawrence maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.