İngiltere'nin Northampton yakınlarındaki küçük bir yerleşimi olan Weston Favell, 8 Haziran 1916 tarihinde modern bilim tarihini kökten değiştirecek bir dehanın doğumuna tanıklık etti. Harry ve Annie Elizebeth Crick çiftinin oğulları olarak dünyaya gelen Francis Harry Compton Crick, meraklı zihniyle henüz küçük yaşlarda etrafını sorgulamaya başlamıştı. Gençlik yıllarında fizik eğitimi alan Crick, İkinci Dünya Savaşı'nın getirdiği zorunlu dönemeçlerin ardından yönünü yaşamın en gizemli yapı taşına, yani biyolojiye çevirdi. Bu büyük bilim insanı, 1953 yılında gerçekleştirdiği tarihi DNA keşfiyle insanlığın kendi genetik kodunu anlamasını sağlarken, 1962 yılında Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'ne layık görülerek adını altın harflerle tarihe yazdırdı.
Fizikten Biyolojiye Uzanan Sıradışı Dönüşüm
Crick, eğitim hayatına Northampton Gramer Okulu'nda adım attı ve burayı henüz 14 yaşındayken başarıyla tamamladı. Burstan yararlanarak Londra'daki ünlü Mill Hill Okulu'na kaydoldu. Burada en yakın dostu John Shilston ile yan yana gelerek matematik, fizik ve kimya alanlarında derinlemesine dersler aldı. Genç dahi, 21 yaşına bastığında University College of London'dan Fizik alanında lisans derecesi elde ederek akademik kariyerinin ilk büyük adımını attı.
Doktora sürecinde Edward Neville da Costa Andrade'nin laboratuvarında suyun yüksek sıcaklıklardaki viskozitesini ölçmeye çalışan Crick, bu çalışmayı daha sonra "en sıkıcı problem" olarak tanımlayacaktı. İkinci Dünya Savaşı'nda laboratuvarın çatısına düşen bir bomba tüm ekipmanı yok edince fizik kariyerinden vazgeçti. Bu olay, hayatındaki en büyük dönüm noktasının kapısını araladı.
Savaş sonrası 1947'de biyolojiye geçiş yapan Crick, bu süreci "adeta yeniden doğmam gerekti" diyerek tarif etti. Cambridge Strangeways Laboratuvarı'nda Honor Bridget Fell yönetiminde iki yıl sitoplazma üzerine çalıştı. Sonrasında Sir Lawrence Bragg'in yönettiği Cavendish Laboratuvarı'nda Max Perutz ve John Kendrew'e katıldı. 1950'de proteinlerin X-ışını kristalografisi üzerine yaptığı çalışmayla Caius College'da doktorasını tamamladı.
Eagle Pub'da Yankılanan Keşif: DNA'nın Sırrı
Francis Crick, James D. Watson ile birlikte Cavendish Laboratuvarı'nda genetik yapıyı çözmek için yoğun bir mesai harcıyordu. O dönemde yaygın olan inanışın aksine, kalıtsal bilgilerin proteinlerle değil DNA aracılığıyla aktarıldığını hararetle savunuyorlardı. İkili, çalışmalarını Maurice Wilkins ve Rosalind Franklin'in DNA heliksi üzerine yürüttüğü X-ışını görüntüleme araştırmalarına dayandırdı. Franklin ve Wilkins'in 1950'de elde ettiği kritik X-ışını resimlerini kendi modellerine entegre eden ikili, bulmacanın eksik parçalarını birleştirmeyi başarıdı.
Çift sarmallı bu yapıyı modellediklerinde, genetik alfabeyi oluşturan dört temel baza sırasıyla A, C, T ve G harflerini atadılar. Crick, molekülün yapısını netleştirdikleri o tarihi gün laboratuvardan büyük bir heyecanla dışarı fırladı. Müdavimi olduğu Eagle Pub'a koşan bilim insanı, bardakilere coşkuyla "Dostlar, yaşamın sırrını buldum!" diye haykırdı. Etraftakiler onun bu deli dolu tavırlarına aşina olduklarından ilk başta bu sözleri pek ciddiye almadılar. Crick, sonraki yıllarda bu anı "O anki şaşkın bakışları asla unutamam, bilim dünyasının bunu kabullenmesi ise yıllar sürdü" diye yad edecektir.
Crick ve Watson, 1953 yılında yayımladıkları efsanevi makalede hedeflerini şu sözlerle açıklamışlardı: "Bu çalışmada Deoksiribo Nükleik Asit'in yapısını ortaya koymayı hedefliyoruz; bu buluşun biyoloji dünyasına büyük yenilikler getireceğini umut ediyoruz." Nitekim bu öngörü fazlasıyla gerçekleşti. Günümüzde kanser tedavisinden şeker hastalığına, gen terapisinden suçluların tespitine kadar sayısız alanda bu keşfin meyveleri toplanmaktadır. Milyarlarca dolarlık genetik araştırma bütçeleri ve dünya genelinde genetik tarım yapan 8 milyonu aşkın çiftçi, bu büyük adımın küresel etkilerini açıkça göstermektedir.
Zihnin Derinlikleri ve Sıradışı Teoriler
Genetik alanındaki devrim niteliğindeki çalışmaları sayesinde 1959 yılında Royal Society üyesi seçilen Crick, 1977 yılında İngiltere'den ayrılarak Amerika Birleşik Devletleri'ne yerleşti. Kaliforniya'daki ünlü Salk Enstitüsü bünyesinde J.W. Kieckhefer Seçkin Araştırma Profesörü ünvanıyla çalışmalarına yeni bir yön verdi. Artık hedefinde insan beyni, nörobiyoloji ve bilinç kavramının gizemlerini çözmek vardı. Bu alana teorisyen olarak yaklaşan Crick; nöroanatomi, nörofizyoloji, psikoloji ve davranış konularında araştırmalar yürüttü.
Crick, sıradışı düşünce yapısını kaleme aldığı eserlerine de yansıtmaktan çekinmedi. "Life Itself: Its Origin and Nature" isimli kitabında, dünyadaki hayatın aslında gelişmiş bir uzay medeniyetinin gönderdiği mikroorganizmalarla başlamış olabileceğini savundu. İkizler burcu olan ve bitmek bilmeyen bir entelektüel enerjiye sahip olan dahi bilim insanı, ömrü boyunca iki evlilik yaptı. Ruth Doreen Dodd ile 1940-1947 yılları arasında evli kalan Crick, daha sonra 1949'da Odile Speed ile hayatını birleştirdi. Bu evliliklerinden Michael Francis Compton, Gabrielle Anne ve Jacqueline Marie-Therese adlarında üç çocuğu dünyaya geldi.
Modern bilimin seyrini değiştiren bu büyük zihin, 28 Temmuz 2004 tarihinde San Diego'da, 88 yaşındayken kolon kanserine yenik düşerek hayata gözlerini yumdu. Ancak geride bıraktığı devasa bilimsel miras ve kaleme aldığı değerli eserler yaşamaya devam ediyor.
Francis Crick'in kaleme aldığı ve bilim dünyasında yankı uyandıran eserler şunlardır:
- 1957 - Protein Sentezi Üzerine
- 1966 - Molecules and Men (Moleküller ve İnsan)
- 1981 - Life Itself: Its Origin and Nature (Yaşamın Kendisi: Yaşamın Kökeni ve Doğası)
- 1994 - The Astonishing Hypothesis, The Scientific Search for the Soul (Şaşkırtıcı Hipotez: İnsan Ruhunu Bilimsel Olarak Aramak)