Türkiye'nin edebiyat ve insan hakları mücadelesinde önemli bir yer tutan Eşber Yağmurdereli, 1945 yılında Erzurum'un Tortum ilçesinde dünyaya geldi. Küçük yaşta geçirdiği kaza sonrası görme yetisini kaybetmesine rağmen büyük bir azimle hukuk eğitimini tamamlayan Yağmurdereli, hem edebiyat dünyasında yazar olarak yer edindi hem de avukat kimliğiyle adalet mücadelesi verdi. Yazdığı senaryolar, öyküler ve şiirlerin yanı sıra toplumsal eylemlerdeki aktif rolüyle de tanınan aydın, hayatı boyunca fikirleri nedeniyle pek çok kez hapis cezasına çarptırıldı.
Karanlıktan Aydınlığa: Gençlik ve Eğitim Yılları
Henüz on yaşındayken, 1955 senesinde bir havuz kazası geçirdi ve bu talihsiz olay neticesinde görme yetisini tamamen kaybetti. Ancak bu durum onu eğitim yolundan alıkoymadı. Yağmurdereli, 1958 yılında lise eğitimine devam etmek üzere körler okuluna kaydoldu. Öğrencilik yıllarında edebiyatla bağ kurmaya başlayan genç Eşber, arkadaş gruplarıyla birlikte Aydınlığa Doğru adında bir yayın çıkardı. 1963 yılına gelindiğinde ise üniversite sınavında büyük bir başarı elde ederek üçüncülük derecesiyle Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne girmeye hak kazandı.
Yazarlık, Dergicilik ve Hukuk Çalışmaları
Üniversitede okurken 12 Mart darbesi nedeniyle yükseköğreniminden uzaklaştırılan yazar, engelleri aşarak fakülteyi bitirmeyi başardı. Mezuniyetinin ardından, 1972 yılında Samsun'da serbest avukatlık yapmaya başladı. Yağmurdereli Samsun'da mesleğini sürdürürken, aralarında Hüseyin Cevahir, Arkadaş Zekai Özger, Ahmet İnan, Haluk Şahin, Metin Güven, Gürsen Topses ve Gün Zileli gibi isimlerin de yer aldığı yakın dostlarıyla birlikte Yeni Eylem adını taşıyan yeni bir dergi çıkardı.
Yeni Eylem dergisinin kurulmasında ve yayınlanmasında Yağmurdereli ile omuz omuza veren yol arkadaşları şunlardır:
- Hüseyin Cevahir
- Arkadaş Zekai Özger
- Ahmet İnan
- Haluk Şahin
- Metin Güven
- Gürsen Topses
- Gün Zileli
Edebi üretimlerine devam eden sanatçı, aynı zamanda 1986 yılında katıldığı bir yarışmada Pek Firaklı Bir Dağ Masalı isimli hikayesiyle ilk ödülüne layık görüldü.
Mahkumiyet Dönemleri ve Hak Savunuculuğu
Eşber Yağmurdereli, 13 Mart 1978 tarihinde THKP-C bünyesindeki Acilciler grubunun kurucusu ve yöneticisi olduğu suçlamasıyla tutuklandı. Yapılan yargılamaların ardından Samsun Ağır Ceza Mahkemesi, ünlü hukukçuyu Türk Ceza Kanunu'nun anayasal düzeni silah zoruyla değiştirmeyi öngören meşhur 146. maddesinin 1. fıkrası kapsamında müebbet hapis cezasına mahkum etti. Cezaevinde geçen uzun yılların ardından, 1 Ağustos 1991 tarihinde yürürlüğe giren şartlı tahliye yasası sayesinde özgürlüğüne kavuştu. Dışarı çıktıktan sonra toplumsal çalışmalarına hız kesmeden devam eden Yağmurdereli, ayrıca geniş kitlelere ulaşan Barış için 1 Milyon imza kampanyası bünyesinde sözcülük görevini üstlendi.
Ancak Yağmurdereli'nin dışarıdaki günleri uzun sürmedi. Aktivist, 8 Eylül 1991 tarihinde katıldığı İnsan Hakları Derneği mitinginde yaptığı bir konuşma sebebiyle 10 ay hapis cezasına çarptırıldı. Bu mahkumiyet kararının Yargıtay tarafından onaylanması üzerine, daha önce yararlandığı şartlı tahliye hakkı yandı. Yeni cezası eski cezasının bakiye süresiyle birleştirilince, 1997 yılında 22,5 yıllık hapis cezasını çekmek üzere yeniden cezaevine gönderildi. Bu karar toplumsal vicdanda derin bir yara açtı. Halkın ve kamuoyunun gösterdiği yoğun tepkilerin ardından, 9 Kasım 1997'de cezasının infazı bir yıllığına ertelendi ve kendisi serbest bırakıldı. Ne var ki erteleme kararı 16 Aralık'ta iptal edildi. Bunun üzerine, edebiyatçı kimliğiyle de bilinen yazar 1 Haziran 1998'de tekrardan demir parmaklıklar arkasına girdi. Uzun süren bu son mahkumiyet dönemi, 18 Ocak 2001 tarihinde serbest kalmasıyla son buldu.