Kimdir?
Ebulfez Kadirguluoğlu Aliyev, bilinen adıyla Ebulfez Elçibey, 24 Haziran 1938'de doğmuş, 22 Ağustos 2000'de Ankara'da ölmüş Türkçü ve milliyetçi görüşleriyle bilinen Azeri siyasetçidir. Sovyetler Birliği'nden ayrıldıktan sonra Azerbaycan'ın demokratik yöntemlerle seçilmiş ilk ve tek cumhurbaşkanı olarak anılır. Azerbaycan Halk Cephesi'nin liderliğini üstlendi ve ülkenin bağımsızlığını kazanma sürecinde önemli rol oynadı.
Gençliği ve akademik hayatı
Ordubad'ın Keleki köyünde doğdu. Babası aslen Güney Azerbaycan'dan Kadirgulu Bey, annesi Anadolu'da doğup Keleki'ye göç etmiş Mehrinisa Hanım'dı. Babası 1943'te II. Dünya Savaşı'na katıldı ve bir daha kendisinden haber alınamadı. Liseyi Nahçıvan'da okudu. 1957-1962 arasında Bakü Devlet Üniversitesi Şarkşinaslık Fakültesi Arap Filolojisi Bölümü'nde okudu, 1965'te aynı üniversitede yüksek lisans yaptı. Öğrencilik yıllarında Azerbaycan tarihini ve devrim tarihini öğreten dernekler kurdu. 1963-1964'te Mısır'da tercüman olarak çalıştı.
1969'da Prof. Dr. Ziya Bünyadov'un danışmanlığında "Tolunoğulları Devleti (868-905)" konulu doktora tezini tamamladı; tez sonra kitap olarak yayımlandı. 1968-1975 arasında Bakü Devlet Üniversitesi Asya ve Afrika Tarihi Bölümü'nde öğretim görevlisi olarak çalıştı. 1970'lerde Azerbaycan'ın bağımsızlığı için çalıştığı için 1975'te milliyetçilik suçundan bir buçuk yıl hapis yattı. 1977'den itibaren Azerbaycan Milli İlimler Akademisi El Yazmaları Enstitüsü'nde araştırma görevlisi, sonra öğretim üyesi ve anabilim dalı başkanı olarak çalıştı.
Siyasi kariyeri
1989'da Azerbaycan Halk Cephesi'ni kurdu ve başkanı seçildi. Halk Cephesi, 1990 seçimlerinde 45 milletvekili ile Azerbaycan SSC Yüksek Sovyeti'nde temsil hakkı kazandı. Muhalif milletvekilleri Bağımsız Azerbaycan Demokratik Bloku'nu (DEMBLOK) oluşturdu; bağımsızlık için çalıştılar ve ilk kez bağımsızlık oylaması düzenlediler. Halk Cephesi, Ayaz Mütallibov yönetimine karşı 15 Mayıs Darbesi'ni gerçekleştirerek yönetimi aldı. 7 Haziran 1992 seçiminde geçerli oyların yüzde 59,4'ünü alan Elçibey, Azerbaycan'ın ikinci cumhurbaşkanı seçildi ve Haziran 1992'de yemin etti.
Yönetimi sırasında planlı ekonomi, karaborsa ve eski komünist yapıların tasfiyesi hedeflendi; dış politikada Azerbaycan'ın Batı dünyasıyla yeniden bütünleşmesi amaçlandı. Tarihçi Audrey Altstadt'a göre Dağlık Karabağ'daki savaştan doğan toprak kayıpları ve mülteci sorunu, yüksek enflasyon, petrol anlaşmalarındaki yavaşlama ve Bakü çevresindeki istikrarsızlık başlıca sorunlarıydı.
1993 darbesi ve sonrası
1993'te Birinci Karabağ Savaşı'nda yanlış adımları gerekçesiyle cephe komutanı Suret Hüseynov'u görevden aldı. Rusya'nın Azerbaycan'dan ayrılırken bıraktığı silahları alan Hüseynov Gence'de darbe girişimi başlatıp tanklarını Bakü'ye yöneltti. Elçibey yardım için Nahçıvan'daki Haydar Aliyev'i Bakü'ye çağırdı ve iç savaşı önlemek için 17 Haziran 1993'te geceyarısı Bakü'den Nahçıvan'a gitti. 24 Haziran'da parlamentodaki bir önergeyle cumhurbaşkanlığı düştü ve yetkileri Haydar Aliyev'e devredildi. 1 Eylül 1993 referandumunda yüzde 98 oyla halkın Elçibey'i desteklemediği açıklandı; 3 Ekim 1993'te Aliyev yüzde 98,8 oyla cumhurbaşkanı seçildi. Elçibey 1997'ye kadar yasal cumhurbaşkanı olduğunu ve alınan kararları tanımadığını ilan etti.
Ekim 1994'te Keleki'den Bakü'ye döndü. 22 Ağustos 2000'de Ankara'da öldü; defin törenine sekiz yüz bin kişinin katıldığı belirtilir ve dönemin cumhurbaşkanı Haydar Aliyev de törene gelerek cenazesinin önünde baş eğdi.
Benzer kişiler
- Donald Tusk (Siyasetçi)
- Sinan Ateş (Siyasetçi)
- Woodrow Wilson (Siyasetçi)
- Thomas Carlyle (Tarihçi)
- Kurbankulu Berdimuhammedov (Siyasetçi)
- Mehmet Emin Turgutalp (Siyasetçi)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Ebulfez Elçibey maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.