Haydar Aliyev Kimdir?

Kimdir?

Haydar Alirıza oğlu Aliyev, 10 Mayıs 1923'te doğmuş, 12 Aralık 2003'te ölmüş Azerbaycanlı siyasetçidir. Azerbaycan Cumhuriyeti'nin üçüncü cumhurbaşkanı ve Nahçıvan Yüksek Meclisi'nin 3. başkanıdır. 1969-1982 arasında fiilen Azerbaycan'ı yönetmiş, 1993-2003 arasında cumhurbaşkanlığı yapmıştır. 1982'de Sovyetler Birliği Bakanlar Kurulu Başkan Yardımcılığı'na getirilerek Sovyetler Birliği'nin "üçüncü adamlığına" kadar yükselmiş ve gelecekteki lider adaylarından biri olarak görülmüştür.

İlk yılları ve eğitimi

Bugünkü Azerbaycan'ın özerk bölgesi Nahçıvan'da doğdu. 1939'da Nahçıvan Pedagoji Teknik Lisesi'ni bitirdi, ardından Azerbaycan Sanayi Enstitüsü Mimarlık Fakültesi'nden mezun oldu. 1957'de Azerbaycan Devlet Üniversitesi tarih bölümünü bitirdi.

KGB ve Sovyet yıllarında

İkinci Dünya Savaşı sırasında Sovyetler Birliği'nin kendi kuvvetleri üzerinde istihbarat operasyonları yürüten Smersh taburunun komutanı olarak görev yaptı. 1944'te Azerbaycan SSC Devlet Güvenlik Halk Komiserliği'ne (NKGB) katıldı, 1950'de Azerbaycan Devlet Güvenlik Komitesi'nde daire başkanı oldu. Azerbaycan KGB'sinin İran ve Orta Doğu'yu kapsayan Doğu Bölümü'nde çalıştığı belirtilir. 1967'de Azerbaycan KGB'sinin başına geçti ve tümgeneral rütbesi aldı. Temmuz 1969'da Azerbaycan Komünist Partisi Merkez Komitesi genel sekreteri seçilerek Sovyet Azerbaycanı'nın fiilî lideri oldu. 1976'da Sovyet Politbüro'nun aday üyesi oldu; Yuri Andropov onu 22 Kasım 1982'de Politbüro'nun asil üyeliğine terfi ettirdi ve SSCB Bakanlar Kurulu Birinci Başkan Yardımcılığı'na atadı. Böylece bir Azerbaycanlının Sovyetler Birliği'nde ulaştığı en yüksek makama ulaştı. 1987'de Mihail Gorbaçov tarafından resmî olarak sağlık gerekçesiyle görevden alındı, ancak asıl neden Gorbaçov'un yolsuzlukla mücadele kampanyası nedeniyle yaşanan anlaşmazlıktı. 1990'a kadar Moskova'da kaldı.

SSCB sonrası ve cumhurbaşkanlığı

20 Ocak 1990'da SSCB'nin Bakü'deki kanlı baskınına ertesi gün Azerbaycan'ın Moskova'daki konsolosluğunda yaptığı açıklamayla karşı çıktı. Temmuz 1991'de Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nden ayrıldı. Elçibey döneminde Nahçıvan'ı Bakü'den bağımsız yönetti ve 21 Kasım 1992'de Yeni Azerbaycan Partisi'nin genel başkanı seçildi. 1993'te Surat Huseynov liderliğindeki askerî darbeyle Elçibey iktidardan uzaklaşınca Aliyev geçici cumhurbaşkanı oldu; Ağustos 1993 referandumuyla Elçibey'in cumhurbaşkanlığı sona erdi. 3 Ekim 1993 seçiminde yüzde 98,8 oyla, 11 Ekim 1998'de yüzde 77 oyla cumhurbaşkanı seçildi. Sağlık sorunları nedeniyle 2003 seçimlerine katılmadı. 21 Nisan 2003'te rahatsızlandı, önce Türkiye'ye, sonra ABD'nin Cleveland şehrine götürüldü ve 12 Aralık 2003'te kalp yetmezliğinden öldü. 1999'da Atatürk Barış Ödülü'nü aldı.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Haydar Aliyev maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.